Endometriozis (Çikolata Kisti) Tedavisi: İlaç mı, Ameliyat mı?

Endometriozis tedavisi, hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan çok ağrıyı kontrol etmeyi, kistlerin büyümesini önlemeyi ve gebelik isteyen kadınlarda gebe kalma şansını korumayı amaçlar. Tedavi planı; şikâyetlerin şiddetine, çikolata kistinin boyutuna, yaşa ve çocuk isteğine göre kişiye özel hazırlanır. Bu planı muayene ve ultrason bulgularınıza dayanarak, şikâyetlerinizi dinledikten sonra sizinle birlikte oluşturuyoruz.

Endometriozis süreğen bir hastalıktır; yani bir kerelik bir tedaviyle bitmesi beklenmez, zaman içinde takip gerektirir. İlaç, ameliyat ve kısırlık tedavisi seçeneklerinden hangisinin öne çıkacağı da bu takip içinde, şikâyetlerinize ve çocuk isteğinize göre değişebilir.

Endometriozis ve Çikolata Kisti Nedir?

Endometriozis, normalde rahmin içini döşeyen endometrium dokusuna benzeyen dokunun rahim dışındaki alanlarda yerleşip büyümesidir. Bu doku yumurtalıklarda, tüplerde, rahmin arka yüzündeki boşlukta, leğen kemiği zarında ve bazen bağırsak ya da mesane çevresinde bulunabilir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10'unu etkiler.

Rahim dışındaki bu doku da her adet döneminde hormonlara yanıt verir. Kanama ve iltihaplanma, çevre dokularda yapışıklıklara ve ağrıya yol açar. Endometriozis yumurtalıkta yerleşip içi koyu, eski kanla dolu bir kist oluşturduğunda buna endometrioma, halk arasındaki adıyla çikolata kisti denir. Adını, kistin içindeki sıvının koyu kahverengi görünümünden alır.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Endometriozisin en bilinen belirtisi, zamanla şiddetlenen ve ağrı kesicilere yeterince yanıt vermeyen adet ağrısıdır. Ancak belirtiler kişiden kişiye büyük farklılık gösterir; bazı kadınlarda hastalık ileri olduğu halde şikâyet azdır, bazılarında ise küçük odaklar şiddetli ağrı yapabilir.

• Ağrılı adet (dismenore), özellikle yıllar içinde artan adet ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında derin ağrı
• Adet dışı dönemde de süren kasık ve bel ağrısı
• Adet döneminde ağrılı dışkılama ya da idrar yapma
• Gebe kalmada güçlük
• Halsizlik ve yorgunluk

Adet ağrısı ne zaman normal değildir?

Adet ağrısı sizi okula ya da işe gitmekten alıkoyuyorsa, her ay daha kötüye gidiyorsa ya da ağrı kesiciler artık işe yaramıyorsa bu durum normal kabul edilmemelidir. Bu tür ağrıyı "kadın olmanın bir parçası" diye geçiştirmek tanının yıllarca gecikmesine neden olabilir.

Endometriozis Nasıl Teşhis Edilir?

Endometriozis tanısı, şikâyetlerin dinlenmesi, jinekolojik muayene ve ultrasonla başlar. Çikolata kisti, deneyimli bir göz tarafından ultrasonda çoğu zaman tanınabilir. Rahmin arkasındaki derin yerleşimli odaklar ise muayenede hassasiyet ya da sertlik olarak fark edilebilir.

Leğen kemiği zarındaki küçük, yüzeysel odaklar ultrasonda görülmeyebilir. Bu nedenle ultrasonun normal çıkması endometriozisi her zaman dışlamaz. Gerekli durumlarda ek görüntüleme yapılabilir. Hastalığın doğrudan görülmesi ve gerekirse doku örneği alınması laparoskopi ile mümkündür; ancak güncel yaklaşımda tanı için hemen ameliyat yapılması şart değildir, belirtiler ve görüntüleme bulgularına göre tedaviye başlanabilir.

Endometriozis kan tahliliyle anlaşılır mı?

Endometriozisi kendi başına doğrulayan ya da dışlayan bir kan tahlili yoktur. CA-125 gibi bazı belirteçler endometriozisi olan kadınlarda yükselebilir, ancak başka pek çok durumda da yüksek çıkabilir ve normal bir değer hastalığı dışlamaz. Bu nedenle kan tahlilleri tanıda yardımcı bilgi olarak, muayene ve ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Endometriozis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Endometriozis tedavisinde seçim, kadının o dönemdeki önceliğine göre yapılır: ağrının giderilmesi mi, gebelik mi, yoksa kistin kontrolü mü? Tedavi süreci genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Değerlendirme: Şikâyetlerin süresi ve şiddeti, adet düzeni ve gebelik isteği konuşulur.
2. Muayene ve ultrason: Kistlerin varlığı, boyutu ve derin yerleşimli hastalık bulguları araştırılır.
3. Öncelik belirleme: Ağrı kontrolü, gebelik ya da kist yönetimi önceliğine göre yol haritası çizilir.
4. İlk basamak tedavi: Uygun hastalarda ağrı kesiciler ve hormon tedavisiyle başlanır.
5. Cerrahi değerlendirme: İlaca yanıt alınamazsa, kist büyükse ya da gebeliği engelliyorsa ameliyat konuşulur.
6. Uzun dönem takip: Hastalığın tekrarlama eğilimi nedeniyle düzenli kontroller planlanır.

İlaç tedavisi

Ağrı kesiciler, özellikle adet döneminde kullanılan iltihap giderici ilaçlar, ağrıyı hafifletebilir. Hormon tedavileri ise endometriozis dokusunun uyarılmasını baskılayarak hem ağrıyı hem de hastalığın ilerlemesini azaltmayı hedefler. Doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar ve hormonlu rahim içi araç bu seçenekler arasındadır. Hormon tedavileri gebeliği engellediği için gebelik isteyen kadınlarda farklı bir plan izlenir.

Cerrahi tedavi

Endometriozis ameliyatı günümüzde çoğunlukla kapalı yöntemle yapılır. Ameliyatta görülen odaklar temizlenir, yapışıklıklar açılır ve çikolata kisti çıkarılır. Ameliyat laparoskopi (kapalı ameliyat) ile yapılır; kistte ameliyat kararı ise yumurtalık kisti ameliyatı ilkelerine göre verilir.

Çikolata Kisti Ameliyat Edilmeli mi?

Her çikolata kisti ameliyat edilmez; karar kistin boyutuna, şikâyetlere, yumurtalık rezervine ve gebelik planına göre verilir. Ameliyat, ağrının ilaçla kontrol edilemediği, kistin büyük olduğu ya da büyümeye devam ettiği ve kistin görünümünde şüpheli bir değişiklik olduğu durumlarda öne çıkar.

Öte yandan çikolata kisti çıkarılırken sağlıklı yumurtalık dokusunun bir kısmı da etkilenebilir. Bu durum yumurta rezervini azaltabilir. Özellikle iki yumurtalıkta kisti olan ya da yumurta rezervi zaten düşük olan kadınlarda ameliyat kararı çok dikkatli verilir. Bazı durumlarda önce tüp bebek tedavisi, sonra ameliyat yolu daha uygun olabilir.

Endometriozis Gebe Kalmayı Engeller mi?

Endometriozis gebe kalmayı zorlaştırabilir, ancak endometriozisi olan kadınların hepsi kısırlık yaşamaz ve pek çoğu kendiliğinden gebe kalabilir. Hastalık; tüplerde yapışıklık, yumurtalık rezervinde azalma ve karın içinde iltihabi ortam aracılığıyla doğurganlığı etkileyebilir.

Gebelik isteyen bir kadında tedavi planı yaş, hastalığın yaygınlığı, tüplerin durumu ve eşin sperm değerleri birlikte değerlendirilerek yapılır. Hafif hastalıkta aşılama gibi basamaklar denenebilirken, ileri hastalıkta ya da yaş ilerlediğinde tüp bebek tedavisi öne çıkabilir. Seçenekler infertilite ve tüp bebek tedavisi planının bir parçası olarak konuşulur. Tetkikleri normal çıktığı halde gebe kalamayan çiftlerde gizli endometriozis de akla gelir ve açıklanamayan infertilite değerlendirmesinde dikkate alınır. Çikolata kistinin gebeliği engelleyip engellemediği de soru cevap biçiminde ayrıca ele alınır.

Endometriozis Tedavisinden Sonra Hastalık Tekrarlar mı?

Endometriozis tedaviden sonra tekrarlayabilir; bu nedenle ameliyat ya da ilaç tedavisi bitince takip de bitmez. Ameliyat sonrası hormon tedavisine devam edilmesi, gebelik istemeyen kadınlarda tekrarlama olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir.

Menopozla birlikte hormon düzeyleri düştüğünde şikâyetler genellikle azalır. Menopoza kadar olan dönemde ise düzenli muayene ve ultrason kontrolleri, kistlerin yeniden oluşup oluşmadığını ve tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemeyi sağlar.

Endometriozis Neden Olur, Kimlerde Görülür?

Endometriozisin nedeni tam olarak bilinmemektedir; birden fazla etkenin birlikte rol oynadığı düşünülür. En bilinen açıklama, adet kanının bir kısmının tüplerden geriye, karın boşluğuna akması ve buradaki dokuya tutunmasıdır. Ancak bu geri akış pek çok kadında olduğu halde herkeste endometriozis gelişmez; bağışıklık sistemi, genetik yatkınlık ve hormon dengesi de sürece katkıda bulunur.

Annesinde ya da kız kardeşinde endometriozis olan kadınlarda hastalık daha olası kabul edilir. Hastalık genellikle adet görmeye başladıktan sonra ortaya çıkar ve üreme çağı boyunca etkisini sürdürür. Erken yaşta adet görmeye başlamak ve kısa aralıklarla, uzun süren adet kanamaları da risk etkenleri arasında sayılır.

Endometriozisle Günlük Hayatı Kolaylaştırmak Mümkün mü?

Tıbbi tedavinin yanında bazı günlük alışkanlıklar ağrıyla baş etmeyi kolaylaştırabilir. Düzenli hafif egzersiz, sıcak uygulama ve yeterli uyku ağrı algısını olumlu etkileyebilir. Ağrılarınızı bir takvime not etmek, hangi günlerde arttığını görmenizi ve kontrol muayenesinde tedavinin etkisini birlikte değerlendirmemizi sağlar. Bu öneriler ilaç ya da ameliyatın yerini tutmaz, onlara destek olur.

Endometriozis Hakkındaki Yanlış Bilgiler

Endometriozis hakkında en yaygın yanlış bilgi, şiddetli adet ağrısının olağan sayılmasıdır. Günlük hayatı engelleyen ağrı değerlendirilmesi gereken bir şikâyettir. Bir diğer yanlış inanış, çikolata kistinin mutlaka hemen ameliyat edilmesi gerektiğidir; yukarıda anlatıldığı gibi bu karar kişiye göre verilir.

"Endometriozisi olan kadın hiç çocuk sahibi olamaz" düşüncesi de doğru değildir. Hastalık doğurganlığı etkileyebilir, ancak uygun planlamayla pek çok kadın anne olabilir.

Hekimden Not: Endometriozis Ameliyatını Ne Zaman Önermem?

Bir tedavinin işe yarayacağına inanmadığımızda, maddi kazancı olsa dahi o tedaviyi size hiçbir zaman önermiyoruz. Endometriozis tedavisinde bu ilkemiz şu durumlarda kendini gösterir:

• Küçük, şikâyet yapmayan ve büyümeyen bir çikolata kisti için ameliyat önerilmez; takip yeterli olabilir.
• Yumurta rezervi düşük ve gebelik isteyen bir kadında, yalnızca kisti çıkarmak amacıyla ameliyat yapmak rezervi daha da azaltabileceği için dikkatle tartılır.
• Daha önce ameliyat olmuş ve hastalığı tekrarlamış kadınlarda, tekrar ameliyat yerine ilaç ya da doğrudan kısırlık tedavisi daha uygun olabilir.
• Ağrının endometriozisten değil başka bir nedenden kaynaklandığı düşünülüyorsa önce bu neden araştırılır.

Adet sancım her ay artıyor, İzmir'de endometriozis muayenesinde neler konuşulur?

İzmir'de endometriozis tedavisi için ilk adım, Torbalı'daki muayenehanemizde yapılan muayene ve ultrasondur. Muayeneyi ve tedavi planınızı Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yürütür. Görüşmede ağrılarınızın ne zaman başladığını, adet düzeninizi, daha önce kullandığınız ilaçları ve çocuk isteğinizi konuşuyoruz. Bu bilgilerle size uygun tedavi yolunu birlikte belirliyoruz.

Varsa önceki ultrason raporlarınızı, kan tahlillerinizi ve ameliyat notlarınızı getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Randevu için iletişim bilgilerimize göz atabilir ya da telefonla randevu alabilirsiniz.