Gebelik Öncesi Muayene: Hangi Testler Yapılır, Ne Zaman Başlanmalı?

Gebelik öncesi muayene, bebek sahibi olmaya karar veren kadının gebe kalmadan önce sağlığının gözden geçirildiği ve gebeliğe en uygun koşullarda başlamasının amaçlandığı kontroldür. Bebeğin organları gebeliğin ilk haftalarında, çoğu zaman kadın gebe olduğunu fark etmeden gelişmeye başlar. Bu yüzden folik asit, ilaç düzenlemesi, aşılar ve kronik hastalıkların kontrolü gibi adımlar gebelikten önce atıldığında daha anlamlıdır. Kliniğimizde bu değerlendirmeyi Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yapar; gebelik planlıyorsanız sizi eşinizle birlikte görmek isteriz.

Gebelik Öncesi Muayene Nedir?

Gebelik öncesi muayene, gebelik planı olan bir kadının tıbbi öyküsünün alındığı, jinekolojik muayenesinin yapıldığı ve gerekli testlerin istendiği bir hazırlık görüşmesidir. Amaç, gebeliği etkileyebilecek durumları önceden fark edip düzeltilebilir olanları düzeltmektir. Muayene sonunda anne adayı, gebelik denemesine ne zaman başlayabileceğini, hangi takviyeleri kullanacağını ve nelere dikkat edeceğini bilir.

Gebelik Planlaması Ne Zaman Başlamalı?

Gebelik planlamasına, gebelik denemesine başlamadan birkaç ay önce başlamak önerilir. Bu süre folik asidin vücutta yeterli düzeye ulaşması, eksik aşıların yapılıp aşı sonrası bekleme süresinin geçmesi ve kullanılan ilaçların gebeliğe uygun hâle getirilmesi için zaman tanır. Kronik bir hastalığı olan kadınlarda bu hazırlık daha uzun sürebilir; örneğin diyabeti olan bir kadında kan şekerinin gebelik öncesinde dengelenmesi hedeflenir.

TV8 "8'de Sağlık" Programında Gebelik Öncesi Muayene

TV8 ekranlarında yayınlanan "8'de Sağlık" programında gebelik öncesi muayeneyi anlattık. Programda gebelik planlamasının ne zaman başlaması gerektiği, hangi rutin testlerin ve muayenelerin yapıldığı, vitamin takviyeleri ve yaşam tarzı konuları ele alınmıştır.

Programın tamamını YouTube'da izleyebilirsiniz. Diğer basın ve televizyon görünümlerimizi de izleyebilirsiniz.

Gebelik Öncesi Muayene Kimler İçin Önemlidir?

Bebek planlayan her kadın gebelik öncesi muayeneden yararlanabilir. Şu durumlarda ise bu muayene ayrıca önem taşır:

• Diyabet, yüksek tansiyon, tiroit hastalığı, epilepsi, astım ya da kalp hastalığı olanlar
• Düzenli ilaç kullananlar
• Daha önce düşük, ölü doğum, erken doğum ya da gebelik zehirlenmesi yaşamış olanlar
• İleri yaşta gebelik planlayanlar
• Ailesinde kalıtsal hastalık ya da akraba evliliği bulunanlar
• Fazla kilolu ya da zayıf olanlar
• Önceki doğumunu sezaryenle yapmış olanlar

Önceki gebeliğinde sorun yaşamış ya da kronik hastalığı olan kadınlarda gebelik başladığında riskli gebelik takibi gerekebilir. Bu durumda gebelik öncesi muayene, o takibin ilk adımı olarak düşünülebilir.

Gebelik Öncesi Muayene Nasıl Yapılır?

Muayene genellikle tek ziyarette tamamlanır; test sonuçları çıktıktan sonra kısa bir değerlendirme görüşmesi yapılır. Adımlar şöyle ilerler:

1. Sağlık öyküsü: Adet düzeni, önceki gebelikler ve doğumlar, geçirilen ameliyatlar, kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsü sorulur.
2. Genel muayene: Boy, kilo ve tansiyon ölçülür.
3. Jinekolojik muayene ve ultrason: Rahim ve yumurtalıklar değerlendirilir; miyom, kist ya da rahim yapısında farklılık olup olmadığına bakılır.
4. Servikal tarama: Rahim ağzı kanseri taraması zamanı gelmişse smear ya da HPV testi yapılır.
5. Kan ve idrar testleri: Kişinin durumuna göre gerekli tahliller istenir; adetleri düzensiz olanlarda hormon testleri de eklenir.
6. Değerlendirme ve plan: Sonuçlar konuşulur; takviyeler, aşılar, ilaç değişiklikleri ve gebelik denemesine başlama zamanı netleştirilir.

Gebelik Öncesi Hangi Testler Yapılır?

İstenecek testler kişinin yaşına, öyküsüne ve muayene bulgularına göre değişir. Rutin olarak değerlendirilen testler genellikle şunlardır:

• Tam kan sayımı: Kansızlık ve kan hastalıklarının ilk taraması
• Kan grubu ve Rh faktörü: Rh uyuşmazlığı riskinin önceden bilinmesi için
• Hepatit B, hepatit C, HIV ve sifiliz testleri: Bebeğe geçebilecek enfeksiyonların taranması
• Kızamıkçık (rubella) bağışıklığı: Aşı gerekip gerekmediğini anlamak için
• Tiroit fonksiyon testleri: Gebeliği etkileyebilecek tiroit sorunlarını saptamak için
• Açlık kan şekeri: Gizli diyabetin fark edilmesi için
• Tam idrar tahlili: İdrar yolu enfeksiyonu ve böbrek sorunlarının taranması

Talasemi ve Diğer Taşıyıcılık Testleri Gerekli mi?

Ailede kalıtsal kan hastalığı, akraba evliliği ya da daha önce kalıtsal hastalıklı çocuk öyküsü varsa taşıyıcılık testleri gündeme gelir. Talasemi taşıyıcılığı için hemoglobin elektroforezi istenebilir. Gerekli durumlarda çifte genetik danışmanlık da önerilir.

Diş ve Genel Sağlık Kontrolü de Gerekir mi?

Gebelik öncesinde diş kontrolü yaptırmak önerilir. Gebelikte diş eti hassaslaşabilir; dolgu, kanal tedavisi ya da diş çekimi gibi işlemleri gebelik öncesinde tamamlamak hem rahatlık sağlar hem de gebelikte ilaç ve röntgen ihtiyacını azaltır. Kronik bir hastalık nedeniyle başka bir uzmanın takibindeyseniz, gebelik planınızı o hekimle de paylaşmanız ve ilaçlarınızın gebeliğe uygunluğunu birlikte gözden geçirmeniz gerekir. Psikiyatrik ilaç kullanan kadınlarda ilacın kendi başına bırakılmaması özellikle önemlidir.

Gebelik Öncesi Hangi Vitaminler Kullanılmalı?

Gebelik öncesinde önerilen en önemli takviye folik asittir. Folik asit, bebeğin beyin ve omuriliğini oluşturan nöral tüpün gelişiminde rol oynar ve gebelikten önce başlandığında nöral tüp defektlerinin riskini azalttığı bilinir. Genel öneri, gebelikten en az bir ay önce günde 400 mikrogram folik asit almaya başlamak ve en azından gebeliğin ilk 12 haftası boyunca sürdürmektir. Daha önce nöral tüp defektli bebek öyküsü olanlarda, şeker hastalığında, sara (epilepsi) ilacı kullananlarda ve kilosu belirgin yüksek olanlarda daha yüksek doz gerekebilir; dozu öykünüze göre muayenede belirliyoruz. Gebeliğinizi folik asit başlamadan öğrendiyseniz endişelenmeyin; hemen başlayın ve bize haber verin.

Diğer takviyeler herkese rutin verilmez; test sonuçlarına ve beslenmenize göre karar veriyoruz:

• D vitamini: Güneşe az çıkanlarda ve kapalı giyinenlerde düzey düşük bulunabilir; kan düzeyine göre takviye planlanır.
• Demir: Kan sayımı ve ferritin düşükse başlanır. Demirli ürünleri çay ve kahveyle aynı anda almamak emilimi kolaylaştırır.
• İyot: Çoğu zaman iyotlu tuz kullanmak yeterlidir; ek ihtiyaç kişiye göre değerlendirilir.
• B12 vitamini: Vejetaryen beslenenlerde ve emilim sorunu olanlarda kontrol edilir.
• Omega-3: Balık tüketimi azsa konuşulabilir.

Rastgele çoklu vitamin ve bitkisel ürün kullanımını önermiyoruz; özellikle yüksek dozda A vitamini gebelikte sakıncalıdır. Etiketteki içerik ve doz bilgisini okumak, aynı vitamini içeren iki ürünü birlikte kullanmamak ve kullandığınız her ürünü muayenede bize göstermek fazla doz alımını önler. Vitamin aç karnına bulantı yapıyorsa yemekle ya da akşam alınabilir. Eş için rutin bir gebelik vitamini önerisi yoktur; sigarayı bırakmak ve sağlıklı kiloda olmak sperm sağlığı açısından daha belirleyicidir.

Gebelik Öncesi Hangi Aşılar Gerekir?

Gebelik öncesi muayenede aşı geçmişinizi gözden geçiriyor, gerekirse bağışıklığınıza kan testiyle bakıyoruz. Kızamıkçık (rubella) gebelikte geçirilirse bebekte ciddi sorunlara yol açabilir; bağışıklığı olmayan kadınlara aşı gebelikten önce yapılır. Kızamıkçık ve suçiçeği aşıları canlı aşı olduğu için gebelikte yapılmaz; aşıdan sonra genellikle en az dört hafta gebelikten korunmak önerilir, size uygun süreyi muayenede netleştiriyoruz. Hepatit B, grip ve tetanos-difteri aşıları da aşı geçmişinize göre değerlendirilir. Bazı aşılar gebelik sırasında da yapılabilir; bunları gebelik takibinde ayrıca konuşuyoruz.

Gebelik Öncesinde Yaşam Tarzında Neler Değişmeli?

Yaşam tarzındaki bazı değişiklikler hem gebe kalmayı kolaylaştırabilir hem de gebeliğin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar:

• Sigara ve alkol: Gebelik planlandığı anda bırakılmalıdır. Sigara, eşin de bırakması gereken bir alışkanlıktır.
• Kilo: Fazla kilo ya da aşırı zayıflık yumurtlamayı ve gebelik seyrini etkileyebilir; gebelik öncesinde sağlıklı kiloya yaklaşmak hedeflenir.
• Beslenme: Sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein içeren dengeli bir beslenme önerilir.
• Kafein: Kahve, çay ve enerji içeceklerinin ölçülü tüketilmesi önerilir.
• Egzersiz: Düzenli yürüyüş gibi orta tempolu hareket gebelik öncesinde ve gebelikte genel olarak faydalıdır.
• İlaçlar: Reçeteli ya da reçetesiz kullanılan ilaçlar hekime gösterilmeli, kendi başına bırakılmamalıdır.
• İş ortamı: Kimyasal madde ya da radyasyonla çalışılıyorsa gebelik öncesinde değerlendirilmelidir.

Gebelik Öncesinde Erkeğin Sağlığı da Önemli mi?

Evet, gebelik planı iki kişiliktir. Erkeğin sigara içmesi, aşırı alkol tüketmesi, fazla kilosu ve bazı ilaçları sperm kalitesini etkileyebilir. Ateşli hastalıklar ve sıcak ortamda uzun süre kalmak da geçici olarak sperm üretimini etkileyebilir. Bu yüzden gebelik öncesi görüşmede eşinizin sağlık durumunu da soruyoruz. Eşte kronik hastalık, geçirilmiş kasık ameliyatı ya da ailede kalıtsal hastalık varsa ek değerlendirme gündeme gelebilir. Hepatit B gibi enfeksiyonlar açısından eşin taranması da gerekebilir.

Düşükten ya da Sezaryenden Sonra Gebelik Nasıl Planlanır?

Muayenede en çok duyduğumuz sorulardan ikisi, düşükten sonra ne zaman yeniden gebe kalınabileceği ve sezaryenden sonra gebeliğin mümkün olup olmadığıdır. Her iki durumda da cevap kişiye göre değişir ve gebelik öncesi muayene bu kararı netleştirmek için uygun bir zamandır.

Düşükten Sonra Ne Zaman Tekrar Denenebilir?

Düşük sonrası kanama durduktan, beden ve ruh olarak kendinizi hazır hissettikten sonra yeniden gebelik denenebilir. Düşük tekrarladıysa, yeni bir gebelikten önce nedeni araştırmak için ek tetkikler planlanır. Bu dönemde folik asit kullanımına devam edilmesi önerilir.

Sezaryenden Sonra Gebe Kalınır mı?

Sezaryen sonrası gebe kalmak mümkündür. Ancak rahimdeki yaranın iyileşmesi için doğumlar arasında genellikle en az 18 ay bırakılması önerilir; size uygun süreyi muayenede belirliyoruz. Yeni gebelikte plasentanın yerleşim yeri ve önceki sezaryen yarası ultrasonla dikkatle izlenir. Önceki doğumunun ayrıntıları gebelik öncesi muayenede konuşulursa, sonraki doğumun nasıl planlanacağı da daha erken düşünülebilir.

Gebe Kalamazsam Ne Zaman Tetkik Yaptırmalıyım?

Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay içinde gebelik olmazsa kısırlık değerlendirmesi önerilir. Otuz beş yaş ve üzerindeki kadınlarda bu süre altı aya iner. Adetleri çok düzensiz olanlarda, daha önce tüp ya da yumurtalık ameliyatı geçirenlerde ya da endometriozis öyküsü olanlarda beklemeden değerlendirme yapılabilir. Bu durumda eşlerin birlikte kısırlık tetkikleri ile değerlendirilmesi planlanır.

Hekimden Not: Gebelik Öncesinde Hangi Testleri Önermem?

Faydasına inanmadığımız bir tetkik ya da tedaviyi, bize maddi kazanç sağlayacak olsa bile size önermeyiz. Gebelik öncesi muayenede bu ilkemiz, herkese aynı uzun test listesini vermek yerine size gerçekten gerekeni istemek anlamına gelir.

• Sağlıklı, şikâyeti olmayan ve düzenli adet gören bir kadına, yalnızca gebelik planladığı için kapsamlı hormon paneli istenmez.
• Gebelik denemesine yeni başlayan genç bir çifte, makul süre beklemeden kısırlık tedavisi ya da yumurtlama ilacı önerilmez.
• Kanıtı zayıf olan ve kişiye yarar sağlayacağı gösterilmemiş vitamin karışımları ya da bitkisel ürünler önerilmez.

Her test isteği, o kişinin yaşı, öyküsü ve muayene bulgularına dayanarak yapılır.

Bebek planlıyoruz, İzmir'de gebelik öncesi kontrole ne zaman gelmeliyiz?

En uygun zaman, korunmayı bırakmadan birkaç ay öncesidir. Bebek planlıyorsanız, gebelik öncesi muayene için Torbalı'daki muayenehanemize başvurabilirsiniz. Muayeneye daha önceki tahlil sonuçlarınızı, kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki gebeliklerinize ait raporları getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Kliniğimiz pazar dışında her gün açıktır ve otopark imkânı bulunur.

Randevu için iletişim ve randevu sayfasını kullanabilir ya da telefonla ulaşabilirsiniz. Gebelik başladıktan sonraki adımlar için gebelik ve doğum takibi hakkında da bilgi alabilirsiniz.