Açıklanamayan İnfertilite: Testler Normalse Neden Gebelik Olmuyor?

Açıklanamayan infertilite, bütün temel testler normal çıktığı halde gebeliğin gerçekleşmemesi durumudur. Muayenede en çok duyduğumuz soru tam olarak budur: "Bir sorun yok, neden çocuğumuz olmuyor?" Bu sorunun cevabı, testlerin neyi gösterip neyi gösteremediğini bilmekle ve tedavi basamaklarını doğru sırayla planlamakla başlar.

Açıklanamayan İnfertilite Nedir?

Bir çifte açıklanamayan infertilite tanısı konabilmesi için önce temel değerlendirmenin eksiksiz yapılmış olması gerekir. Kadının düzenli yumurtladığı, en az bir tüpünün açık olduğu, rahim yapısının normal olduğu ve eşin sperm analizinin normal sınırlarda bulunduğu gösterildiğinde, ama yine de gebelik oluşmadığında bu tanı konur.

Yani bu tanı bir hastalık adı değil, mevcut testlerle bir neden bulunamadığını anlatan bir tanımlamadır. Kısırlık değerlendirmesi yapılan çiftlerin bir bölümünde bu durumla karşılaşılır.

Tanının adı bazı çiftlerde "bizde bir sorun yok, o halde beklemeye devam edelim" düşüncesine yol açabilir. Oysa bu tanı, beklemenin her zaman doğru olduğu anlamına gelmez; yaş ve süre birlikte değerlendirilerek bir yol haritası çizilmelidir.

Bir Sorun Yoksa Neden Çocuğumuz Olmuyor?

Bu sorunun dürüst cevabı şudur: testlerin normal olması, gebeliğin bütün basamaklarının sorunsuz işlediğini göstermez. Rutin tetkikler yalnızca bazı basamakları ölçebilir.

Gebelik için yumurtanın tüp tarafından yakalanması, spermin yumurtayı döllemesi, embriyonun doğru gelişmesi ve rahim iç zarına tutunması gerekir. Bu aşamaların hiçbiri rutin testlerle doğrudan izlenemez. Sorun büyük olasılıkla bu görünmeyen basamakların birinde ya da birkaçındadır.

Testlerde görünmeyen olası nedenler nelerdir?

• Yumurta kalitesi: Yumurta sayısı normal görünse de kalitesi yaşla birlikte azalabilir.
• Tüplerin işlevi: Tüp açık olsa da yumurtayı yakalama ve taşıma işlevi bozulmuş olabilir.
• Döllenme sorunları: Sperm analizi normal olsa da sperm ile yumurtanın birleşmesinde güçlük olabilir.
• Hafif endometriozis: Ultrasonda görülmeyen küçük odaklar gebelik şansını etkileyebilir.
• Rahim iç zarının alıcılığı: Rahim iç zarının embriyoyu kabul etme yeteneği rutin testlerle ölçülemez.

"Tetkikler normal, neden çocuğumuz olmuyor?" sorusu hasta gözüyle ayrıca ele alınır.

Açıklanamayan İnfertilite Tanısı İçin Hangi Testler Tamamlanmalı?

Tanı konmadan önce temel değerlendirmenin eksiksiz olduğundan emin olmak gerekir. Bir test eksikse açıklanamayan değil, yeterince araştırılmamış infertiliteden söz edilir. Gereken testler:

1. Yumurtlamanın doğrulanması (adet düzeni, gerekirse progesteron ya da ultrasonla izleme)
2. Yumurta rezervinin değerlendirilmesi (AMH, antral folikül sayımı)
3. Tüplerin açıklığının gösterilmesi (rahim filmi)
4. Rahmin ve yumurtalıkların ultrasonla incelenmesi
5. Eşin sperm analizi
6. Tiroid ve prolaktin gibi yumurtlamayı etkileyen hormonların kontrolü

Bu kısırlık tetkikleri eksiksiz yapılmadan açıklanamayan infertilite tanısı konmaz. Daha önce başka bir yerde yapılmış testleriniz varsa, eksik kalanlar tamamlanarak zaman kazanılır.

Rahim İçi Kan Akımının Değerlendirilmesi Neden Merak Ediliyor?

Rahim iç zarının embriyoyu kabul edebilmesi için yeterli kanlanmanın önemli olduğu düşünülür. Doppler ultrason, rahim iç zarındaki küçük atardamarlarda kan akımını ölçebilen bir yöntemdir ve açıklanamayan infertilitede araştırma konusu olmuştur.

Op. Dr. Hayri Aksüt, açıklanamayan infertilite hastalarında rahim iç zarı spiral arter Doppler değerlendirmesini inceleyen ve 2012 yılında Journal of the Turkish-German Gynecological Association dergisinde yayımlanan bir çalışmanın yazarları arasındadır. Bununla birlikte Doppler ölçümü, her hastaya rutin olarak önerilen bir test değildir; sonucun tedaviyi değiştirip değiştirmeyeceğine göre karar verilir. Ayrıntılar açıklanamayan infertilitede rahim içi kan akımı (Doppler) başlığında ayrıca anlattık.

Açıklanamayan İnfertilitede Endometriozis Rolü Var mı?

Hafif endometriozis, ultrason ve muayenede görülmeyebilir ve açıklanamayan infertilite tanısı alan bazı kadınlarda bulunabilir. Şiddetli adet ağrısı, ilişki sırasında ağrı ya da dışkılama sırasında ağrı gibi belirtiler varsa endometriozis olasılığı akla gelir.

Ancak belirti yoksa yalnızca endometriozis aramak için rutin olarak kapalı ameliyat yapılması önerilmez. Belirtiler ya da ultrason bulguları varsa endometriozis ve çikolata kisti değerlendirmesi ayrıca yapılır.

Açıklanamayan İnfertilite Tedavisi Nasıl Yapılır?

Neden bilinmediği için tedavi, gebelik şansını genel olarak artırmayı amaçlar. Uluslararası kılavuzlar tedavi seçiminde kadının yaşının, gebelik bekleme süresinin ve çiftin tercihlerinin birlikte gözetilmesini önerir. Basamaklar genellikle şöyledir:

1. Bekleme ve zamanlı ilişki: Kadın genç ve bekleme süresi kısaysa, yumurtlama döneminde düzenli ilişkiyle bir süre daha beklemek konuşulabilir.
2. Yumurtlama desteği ile aşılama: Hafif ilaçlarla yumurtalıklar uyarılır, yumurtlama zamanında hazırlanmış sperm rahme verilir. Bu basamağa aşılama tedavisi denir.
3. Tüp bebek: Aşılamayla sonuç alınamazsa, kadının yaşı ileriyse ya da bekleme süresi uzunsa tüp bebek seçeneği öne çıkar.

Tüp bebek açıklanamayan infertilitede neden ayrıca önemlidir?

Tüp bebek, yalnızca bir tedavi değil aynı zamanda bir gözlem fırsatıdır. Yumurtaların toplanması, döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği ve embriyoların nasıl geliştiği laboratuvarda görülür. Böylece rutin testlerin gösteremediği bir sorun, tedavi sırasında fark edilebilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri işe yarar mı?

Sigaranın bırakılması, sağlıklı kiloya ulaşılması, alkolün sınırlanması ve düzenli uyku hem kadın hem erkek için gebelik şansını destekler. Bunlar tek başına bir tedavi değildir, ama hangi yöntem seçilirse seçilsin işe yarar.

Açıklanamayan Kısırlıkta Ne Kadar Beklenmeli?

Bu soru kadının yaşına bağlıdır. 35 yaşın altındaki bir kadında bir süre daha zamanlı ilişkiyle denemek ya da aşılama ile başlamak makul olabilir. 35 yaş ve üzerinde zaman daha değerli hale gelir; bekleme süresi kısa tutulur ve daha etkili tedaviye erken geçilir.

Bizim görüşümüze göre beş yıla yakın süredir korunmamasına rağmen gebelik olmayan çiftlerde, tetkikler tamamlandıktan sonra tüp bebek genellikle en uygun seçenektir. Açıklanamayan infertilitede uzun bekleme süresi de tedavi seçimini bu yöne kaydıran önemli bir etkendir.

Aşılama kaç deneme sonra bırakılmalı?

Aşılamanın kaç kez tekrarlanacağı kadının yaşına, yumurta rezervine ve önceki denemelerde ilaca verilen yanıta göre belirlenir. Birkaç uygun denemeye rağmen gebelik olmuyorsa aynı yöntemde ısrar etmek yerine bir sonraki basamak konuşulur. Bu kararı tedavinin başında planlamak, çiftin ne kadar süre ayıracağını önceden bilmesini sağlar.

Bir gebelikten sonra durum değişir mi?

Açıklanamayan infertilite tanısı alan bir çift, tedaviyle ya da kendiliğinden gebe kaldıktan sonra ikinci çocuk için yeniden zorlanabilir ya da zorlanmayabilir. Aradan geçen sürede yaş ve diğer koşullar değiştiği için ikinci çocuk isteğinde değerlendirme yeniden yapılır.

Açıklanamayan İnfertilitede Yapılmaması Gerekenler

• Testleri tamamlamadan "nasılsa neden yok" diyerek tedaviye başlamak
• Dayanağı zayıf, pahalı bağışıklık testlerine ve tedavilerine yönelmek
• Sonuç alınmadığı halde aynı tedaviyi uzun süre tekrarlamak
• Kadın yaşı ilerlerken etkili tedaviye geçişi ertelemek
• Sorunu yalnızca bir eşe yüklemek

Açıklanamayan İnfertilitede Aşılama mı, Tüp Bebek mi?

Bu iki yöntem arasındaki seçim, çiftlerin en çok zorlandığı karardır. Genel farklar şöyledir; hangi yöntemin size uygun olduğunu muayeneden sonra birlikte konuşuyoruz.

Erkek Tarafında Gözden Kaçabilecek Noktalar Nelerdir?

Normal bir sperm analizi, erkek tarafının tamamen sorunsuz olduğunu her zaman göstermez. Analiz sperm sayısını, hareketini ve şeklini ölçer; ancak spermin yumurtayı dölleme yeteneği bu testte görülmez.

Bu nedenle sınırda değerler varsa analiz tekrarlanabilir. Sigara, aşırı sıcak ortamda çalışmak, bazı ilaçlar ve kilo fazlalığı sperm kalitesini düşürebilir. Erkeğin de yaşam tarzını gözden geçirmesi, hangi tedavi seçilirse seçilsin faydalıdır.

Belirsizlikle Yaşamak: Süreç Çiftleri Nasıl Etkiler?

Neden bilinmediğinde çiftler kendilerini suçlayabilir ya da birbirlerini sorgulayabilir. Ay ay umutlanıp hayal kırıklığı yaşamak zamanla yorucu hale gelir. Bu duyguları yaşamak doğaldır.

Tedavi planının baştan net konuşulması, yani hangi yöntemin kaç kez deneneceğinin ve bir sonraki adımın ne olacağının bilinmesi, belirsizliği azaltır. Gerekli görülürse psikolojik destek almak da sürecin bir parçası olabilir.

Hekimden Not: Açıklanamayan İnfertilitede Hangi Tedaviyi Önermem?

Sonuç vereceğine inanmadığımız bir tedaviyi, bize kazanç sağlayacak olsa dahi size önermiyoruz. Neden bilinmeyen durumlarda bu ilke daha da önem kazanır, çünkü çiftler umutla her öneriyi denemeye hazırdır.

Genel tıbbi bilgiye göre açıklanamayan infertilitede şu yaklaşımlar önerilmez ya da dikkatle değerlendirilir:

• Yumurtlaması zaten düzenli olan kadına, takip yapmadan uzun süre yumurtlama ilacı vermek
• Bilimsel kanıtı yetersiz bağışıklık tedavileri ve kan sulandırıcıların rutin kullanımı
• Belirti ya da bulgu olmadan yalnızca tanı amacıyla yapılan kapalı ameliyat
• Sonuç alınamayan aşılamayı yaş ve süre gözetmeden tekrar tekrar uygulamak

Her çiftin durumu farklıdır; bu öneriler muayene ve tetkik sonuçlarına göre kişiye uyarlanır.

"Her şey normal" dendiyse İzmir'de ikinci bir değerlendirme ne kazandırır?

İkinci bir değerlendirme, gözden kaçan ya da eksik kalan testleri ortaya çıkarabilir. Açıklanamayan infertilite tanısı aldıysanız ya da size "her şey normal" dendiyse, Torbalı'daki muayenehanemizde durumunuzu yeniden değerlendiriyoruz. İlk görüşmede önceki testlerinizi gözden geçiriyor, muayene ve ultrason yapıyor, eksik kalan testleri planlıyoruz. Ardından yaşınıza ve bekleme sürenize göre hangi basamaktan başlamanın uygun olduğunu sizinle birlikte konuşuyoruz.

Kliniğimiz pazar hariç her gün açıktır. Önceki sonuçlarınızı yanınızda getirmeyi unutmayın. Randevu için iletişim ve randevu bilgilerimizi kullanabilir ya da kliniği arayabilirsiniz.