İdrar Kaçırma ve Rahim Sarkması: Değerlendirme ve Tedavi Seçenekleri

İdrar kaçırma ameliyatı, efor sırasında idrar kaçıran ve ameliyatsız yöntemlerden yeterli fayda göremeyen kadınlarda değerlendirilen cerrahi tedavi seçeneklerinin genel adıdır. Rahim ya da vajina duvarının sarkması da çoğu zaman aynı zemin üzerinde, yani zayıflamış pelvik taban üzerinde gelişir. Bu şikâyetlerle bize başvurduğunuzda önce sorunun türünü ve derecesini belirliyor, ardından ameliyatsız ve cerrahi seçenekleri sizinle birlikte konuşuyoruz.

İdrar kaçırma ve sarkma, yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilen ama utanıldığı için uzun süre dile getirilmeyen sorunlardır. Oysa çoğu kadında şikâyetin türüne uygun bir tedavi yolu bulunur.

İdrar Kaçırma ve Rahim Sarkması Nedir?

İdrar kaçırma (üriner inkontinans), istem dışı idrar kaybıdır. Kadınlarda en bilinen iki türü vardır. Efor tipi idrar kaçırmada öksürme, hapşırma, gülme, koşma ya da ağır kaldırma sırasında idrar kaçar; bunun nedeni idrar kanalını destekleyen dokuların zayıflamasıdır. Sıkışma tipi idrar kaçırmada ise ani ve güçlü bir idrar hissiyle tuvalete yetişmeden idrar kaçar; bunun nedeni çoğunlukla mesane kasının aşırı aktivitesidir. İki türün bir arada olduğu duruma karma tip denir.

Pelvik organ sarkması (prolapsus), rahim, mesane ya da bağırsağın son kısmının, onları taşıyan kas ve bağların zayıflaması sonucu vajinaya doğru yer değiştirmesidir. Sarkan organa göre rahim sarkması, mesane sarkması (sistosel) ya da rektum sarkması (rektosel) adlarını alır. Rahim alınmış kadınlarda vajinanın tepe kısmı da sarkabilir.

Pelvik taban neden zayıflar?

Vajinal doğum, özellikle zor ve uzun süren doğumlar, pelvik tabana yük bindiren başlıca etkenlerdendir. Menopozla birlikte hormon düzeyinin düşmesi, ileri yaş, fazla kilo, kronik öksürük, sürekli ıkınma gerektiren kabızlık ve ağır kaldırma da zayıflamaya katkıda bulunur. Bazı kadınlarda doğuştan gelen bağ dokusu yapısı da rol oynar.

Hangi Şikâyetlerde Başvurmalısınız?

İdrar kaçırma ya da sarkma günlük hayatınızı, uykunuzu, sosyal ilişkilerinizi veya cinsel yaşamınızı etkiliyorsa muayene olmanın zamanı gelmiş demektir. Şu belirtiler değerlendirilmeyi hak eder:

• Öksürme, hapşırma ya da egzersiz sırasında idrar kaçırma
• Tuvalete yetişememe, sık idrara çıkma, gece birden fazla kez idrara kalkma
• Vajinada dolgunluk, ağırlık ya da "bir şey aşağı iniyor" hissi
• Vajinadan dışarı doğru çıkan bir şişlik görmek ya da elle hissetmek
• İdrarı tam boşaltamama, idrar yapmak için şişliği geri itme ihtiyacı
• Dışkılamada güçlük
• Doğumdan sonra uzun süre geçmeyen perine (vajina ile makat arası bölge) ağrısı ya da gaz, dışkı kaçırma

İdrarda kan, ateş, yanma ya da yeni başlayan ve hızla artan şikâyetler başka bir nedeni gösterebileceği için gecikmeden değerlendirilmelidir.

İdrar Kaçırma ve Sarkma Nasıl Değerlendirilir?

Doğru tedavi, doğru sınıflandırmayla başlar. Değerlendirme süreci genellikle şu adımlardan oluşur:

1. Öykü: İdrar kaçırmanın ne zaman, hangi durumlarda ve ne kadar olduğu, geçirilen doğumlar ve ameliyatlar, kullanılan ilaçlar sorulur.
2. İşeme günlüğü: Birkaç gün boyunca ne kadar sıvı alındığı, ne sıklıkla idrara çıkıldığı ve kaçırma anları not edilir.
3. Jinekolojik muayene: Öksürme ve ıkınma sırasında idrar kaçışı ve sarkmanın derecesi değerlendirilir; pelvik taban kas gücü kontrol edilir.
4. İdrar tahlili: Enfeksiyon gibi geçici nedenler dışlanır.
5. Ultrason: Rahim, yumurtalıklar ve idrar sonrası mesanede kalan idrar miktarı değerlendirilebilir.
6. İleri testler: Gerekli görülen durumlarda mesane basınç ölçümü (ürodinami) gibi testler ayrıca planlanır.
7. Plan: Bulguları sizinle paylaşıyor, ameliyatsız ya da cerrahi seçenekleri birlikte konuşuyoruz.

Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Efor tipi idrar kaçırmada ve hafif sarkmada ilk basamak genellikle ameliyatsız tedavidir. Bu yöntemler, ameliyat gerekse bile sonucu destekleyen temel alışkanlıklar kazandırır.

• Pelvik taban kas egzersizleri: Doğru öğrenilip düzenli yapıldığında kas desteğini artırabilir. Etkisi birkaç ay içinde ortaya çıkar.
• Kilo verme: Fazla kilo pelvik taban üzerindeki yükü artırır; kilo kaybı şikâyetleri hafifletebilir.
• Mesane eğitimi: Özellikle sıkışma tipinde idrara çıkma aralıklarını kademeli olarak uzatmayı hedefler.
• Kabızlık ve öksürüğün tedavisi: Sürekli ıkınmayı ve karın içi basınç artışını azaltır.
• Pesser: Sarkmada organları destekleyen vajinal araçtır.
• İlaç tedavisi: Sıkışma tipinde mesane kasını rahatlatan ilaçlar kullanılabilir; menopoz sonrası vajinal hormon kremleri dokuyu destekleyebilir.

İdrar Kaçırma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Efor tipi idrar kaçırmada kullanılan cerrahi yöntemlerin ortak amacı, öksürme ve efor sırasında idrar kanalının altını destekleyerek idrar kaçışını engellemektir. Bu amaçla en bilinen yaklaşım, idrar kanalının orta kısmının altına ince bir askı (sling) yerleştirilmesidir.

Mini sling nedir?

Mini sling, klasik askı yöntemlerine göre daha kısa bir bant kullanılarak, genellikle vajinada açılan küçük bir kesiden yerleştirilen bir askı tekniğidir. Seçilmiş hastalarda daha az doku diseksiyonuyla uygulanabilmesi hedeflenir. Her askı yönteminin uygun olduğu hasta grubu, avantajları ve riskleri farklıdır; seçim muayene bulgularına göre yapılır.

Op. Dr. Hayri Aksüt, mini sling uygulamalarına ilişkin bir deneyim çalışmasını 2015 yılında İstanbul'da düzenlenen International Pelviperineology Congress'te sözlü bildiri olarak sunmuştur. Mini slingin ne olduğu ve kimlere uygulandığı ayrıca ayrıntılı ele alınır.

Askı ameliyatının riskleri nelerdir?

Askı ameliyatlarından sonra geçici idrar yapma güçlüğü, idrar yolu enfeksiyonu, kanama, yeni başlayan sıkışma şikâyetleri ve nadiren bantla ilgili sorunlar görülebilir. Bu riskler ve sizin için uygun olup olmadığı karar aşamasında ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Askı ameliyatından sonra nelere dikkat edilir?

İyileşme döneminde ağır kaldırmaktan, ıkınmaktan ve karın içi basıncı artıran zorlayıcı sporlardan bir süre uzak durulması önerilir. Kabızlığın önlenmesi ve öksürüğün tedavi edilmesi, onarımın korunmasına yardımcı olur. Günlük işlere ve cinsel yaşama dönüş zamanı, kontrol muayenesinde kişiye göre belirlenir.

Rahim Sarkması İçin Hangi Ameliyatlar Var?

Rahim ve vajina duvarı sarkmasında cerrahi seçenekler, sarkan organa, sarkmanın derecesine, kadının yaşına, genel sağlığına ve cinsel yaşamını sürdürme isteğine göre belirlenir. Başlıca yaklaşımlar şunlardır:

• Vajina ön ve arka duvar onarımları: Mesane ya da rektum sarkmasında zayıflayan doku katmanları güçlendirilir.
• Rahmin alınmasıyla birlikte askı işlemleri: Rahim sarkmasında rahim alınıp vajina tepesi sağlam bağlara asılabilir.
• Rahmi koruyan askı ameliyatları: Uygun hastalarda rahim yerinde bırakılarak yukarı asılır.
• Kolpokleizis: Vajinanın kapatılarak sarkmanın düzeltildiği (obliteratif) bir ameliyattır; kısmi ve tam olmak üzere iki tekniği vardır.

Le Fort kolpokleizis kimler için düşünülür?

Kolpokleizis, ileri derecede sarkması olan, cinsel ilişki beklentisi bulunmayan ve genellikle ileri yaşta ya da daha uzun ameliyatlar için riskli kabul edilen kadınlarda düşünülen bir seçenektir. Klasik Le Fort ameliyatı kısmi (parsiyel) kolpokleizistir: rahim yerinde bırakılır, vajinanın ön ve arka duvarlarından birer şerit doku çıkarılıp bu yüzeyler birbirine dikilir ve iki yanda akıntının dışarı çıkabileceği ince kanallar bırakılır. Tam (total) kolpokleizis ise ayrı bir tekniktir; çoğunlukla rahmi daha önce alınmış kadınlarda vajinanın tamamen kapatılmasıdır. Hangi tekniğin uygun olduğuna muayenede birlikte karar veriyoruz. Her iki teknik de vajinal yolla yapılır ve sonrasında vajinal ilişki mümkün olmaz; bu nedenle kararın tüm sonuçları bilinerek verilmesi gerekir.

Op. Dr. Hayri Aksüt, özgün adı "Complete colpocleisis (Le Fort Operation)" olan bir bildiriyi 2013 yılında İzmir'de düzenlenen 5th International Urogynecology Congress'te sözlü olarak sunmuştur. Le Fort kolpokleizisin kimlere uygulandığı ayrıca ele alınır.

Doğuma Bağlı Perine Yırtıkları Sonradan Onarılabilir mi?

Doğum sırasında oluşan ve iyi iyileşmeyen perine yırtıkları, yıllar sonra da değerlendirilip onarım seçeneği açısından ele alınabilir. Vajina ile makat arasındaki dokunun kaybı; gaz ya da dışkı kaçırma, vajinada genişlik hissi ve cinsel yaşamda sorunlara yol açabilir. Bu şikâyetler doğumun ardından uzun süre geçmiş olsa bile dile getirilmelidir.

Op. Dr. Hayri Aksüt, anatomik perine kaybı olan kronik perineal laserasyon yönetimini anlatan iki vakalık bir yayının yazarları arasındadır (Ege Klinikleri Tıp Dergisi, 2013). Bu alandaki diğer yayınlar ve kongre bildirileri ile eğitim ve görev geçmişimiz de incelenebilir.

İdrar Kaçırma Yaşlanmanın Doğal Bir Sonucu mudur?

Hayır, idrar kaçırma yaşla birlikte daha olası hale gelse de katlanılması gereken doğal bir durum değildir. Kadınların bir kısmı bu şikâyeti yıllarca kimseye söylemez, ped kullanarak ya da sosyal hayatını kısıtlayarak idare etmeye çalışır. Oysa uygun değerlendirmeyle hem ameliyatsız hem cerrahi seçenekler konuşulabilir.

Benzer bir yanlış inanış da "ameliyat olursam bir daha doğum yapamam" düşüncesidir. Gebelik planı olan kadınlarda kalıcı cerrahi çözümler genellikle doğumlar tamamlandıktan sonraya bırakılır; bu dönemde egzersiz ve diğer ameliyatsız yöntemler öne çıkar.

Hekimden Not: İdrar Kaçırma Ameliyatını Ne Zaman Önermem?

Bir tedavinin size yarar sağlayacağına inanmıyorsak, maddi kazancı olsa dahi o tedaviyi önermiyoruz. İdrar kaçırma ve sarkma tedavisinde bu yaklaşımımız şu durumlarda belirginleşir:

• Sıkışma tipi idrar kaçırmada askı ameliyatı önerilmez; bu tür şikâyet ameliyatla düzelmez, hatta artabilir.
• Pelvik taban egzersizleri doğru biçimde denenmeden, hafif şikâyetlerde doğrudan ameliyat önerilmez.
• Şikâyet yapmayan hafif sarkmada ameliyat yerine izlem yeterli olabilir.
• Gebelik planı olan kadınlarda kalıcı onarım ameliyatları genellikle ertelenir.
• Cinsel yaşamını sürdürmek isteyen bir kadına vajinayı kapatan bir ameliyat önerilmez.

Öksürünce idrar kaçırıyorum, İzmir'de muayeneye gelmeden önce ne hazırlamalıyım?

İzmir'de idrar kaçırma ya da sarkma şikâyetiniz için ilk adım, Torbalı'daki muayenehanemizde yapılan ayrıntılı bir görüşme ve muayenedir. Görüşmeden önce birkaç gün işeme günlüğü tutmanız, şikâyetin türünü anlamamızı kolaylaştırır. Muayeneden sonra size uygun seçenekleri ve gerekirse ileri test ya da tedavi için izlenecek yolu birlikte belirliyoruz.

Bu konu, kliniğimizin jinekolojik cerrahi alanındaki başlıklardan biridir. Randevu için iletişim bilgilerimizi kullanabilir ya da bizi telefonla arayabilirsiniz.