Gebelik Şekeri Nedir? OGTT (Şeker Yükleme) Testi Nasıl Yapılır?

Gebelik şekeri, daha önce diyabeti olmayan bir kadında gebelik sırasında kan şekerinin normalin üzerine çıkmasıdır ve tıbbi adı gestasyonel diyabettir. Genellikle hiçbir şikâyet yapmadığı için ancak şeker yükleme testi (OGTT) ile fark edilir. Erken tanı konup iyi izlendiğinde anne ve bebek için oluşabilecek sorunların önemli bir kısmı önlenebilir. Testin zamanını, hazırlığını ve sonucun ne anlama geldiğini bilmek, test gününü de sonrasındaki takibi de kolaylaştırır.

Gebelik Şekeri Nedir?

Gebelik şekeri, plasentanın salgıladığı hormonların insülinin etkisini azaltması ve vücudun bu durumu yeterli insülin üretimiyle dengeleyememesi sonucu ortaya çıkar. İnsülin, kandaki şekerin hücrelere geçmesini sağlayan hormondur. Gebeliğin ikinci yarısında plasenta büyüdükçe bu direnç artar; bu yüzden gebelik şekeri genellikle ikinci ve üçüncü üç ayda belirginleşir.

Gebelikten önce var olan ama fark edilmemiş diyabet ile gebelik şekeri farklı durumlardır. İlk muayenede yapılan açlık şekeri ya da HbA1c ölçümü yüksekse, gebelik öncesinden var olan diyabet düşünülür ve takip buna göre planlanır.

Gebelik Şekeri Riski Kimlerde Daha Yüksektir?

Gebelik şekeri her gebede gelişebilir, ancak bazı durumlar olasılığı artırır. NHS'nin belirttiği risk etkenleri şunlardır:

• Gebelik öncesinde fazla kilolu olmak
• Daha önce iri bebek doğurmuş olmak
• Önceki gebelikte gebelik şekeri geçirmiş olmak
• Anne, baba ya da kardeşte diyabet bulunması
• Polikistik over sendromu
• Bazı etnik kökenler

İleri anne yaşı ve çoğul gebelik de değerlendirmede dikkate alınır. Risk etkeni taşıyan gebelerde testin daha erken yapılması gündeme gelebilir.

Gebelik Şekeri Belirtileri Nelerdir?

Gebelik şekeri belirgin bir şikâyete yol açmayabilir; tarama testinin önemi de buradan gelir. Şeker değeri belirgin yükseldiğinde şu şikâyetler görülebilir:

• Her zamankinden fazla susama
• Sık idrara çıkma
• Ağız kuruluğu
• Belirgin yorgunluk
• Tekrarlayan idrar yolu ya da vajinal mantar enfeksiyonları

Bu şikâyetlerin bir kısmı normal gebelikte de görüldüğü için belirtiye bakarak gebelik şekeri tanısı konmaz. Ultrasonda bebeğin beklenenden hızlı büyümesi ya da amniyon sıvısının artması da hekimi teste yönlendirebilir.

OGTT Testi Hangi Haftada Yapılır?

Şeker yükleme testi genellikle gebeliğin 24. ve 28. haftaları arasında yapılır. Bu dönemde plasentanın etkisi belirginleşmiştir ve tanı konulduğunda tedavi için yeterli zaman vardır. Daha önce gebelik şekeri geçirmiş ya da yüksek risk taşıyan gebelerde test ilk muayeneden sonra erken bir tarihte yapılabilir; sonuç normalse 24-28. haftada tekrarlanır.

OGTT, gebelik boyunca belirli haftalara yerleştirilen gebelikte tarama testleri arasında yer alır ve takvimdeki yeri ilk muayenede planlanır.

OGTT Testi Nasıl Yapılır?

Gebelikte şeker yükleme testi iki farklı yöntemle yapılabilir. Size hangi yöntemin uygun olduğunu muayenede birlikte belirliyoruz.

Tek aşamalı 75 gram testi

1. Testten önceki gece en az 8 saat aç kalınır; yalnız su içilebilir.
2. Sabah açlık kan şekeri için kan alınır.
3. 75 gram şeker içeren sıvı kısa sürede içilir.
4. Sıvı içildikten 1 saat ve 2 saat sonra yeniden kan alınır.
5. Test süresince oturarak beklenir, yemek yenmez ve sigara içilmez.

İki aşamalı 50 gram ve 100 gram testi

İlk aşamada açlık gerekmeden 50 gram şekerli sıvı içilir ve 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. Değer sınırın altındaysa test normal kabul edilir. Sınırın üzerindeyse başka bir gün, açlık sonrası 100 gram şekerle 3 saatlik ikinci test yapılır.

Teste nasıl hazırlanmalı?

Testten önceki günlerde beslenme düzeninizi değiştirmeniz, karbonhidratı kısmanız ya da aşırı yüklemeniz gerekmez. Düzenli kullandığınız ilaçları ve testin günü yaşadığınız ateş, bulantı gibi şikâyetleri görevliye bildirin.

OGTT Sonuçları Nasıl Yorumlanır?

Tek aşamalı 75 gram testinde Sağlık Bakanlığı rehberinde de kullanılan uluslararası ölçütlere göre aşağıdaki değerlerden yalnız birinin aşılması gebelik şekeri tanısı için yeterlidir:

İki aşamalı yöntemde 100 gram testinin yorumu farklıdır; genellikle değerlerden en az ikisinin sınırı aşması tanı koydurur. Kullanılan sınır değerler laboratuvara ve izlenen kılavuza göre değişebileceği için sonucunuzu tek başına yorumlamak yerine muayenede birlikte değerlendiriyoruz.

Gebelik Şekeri Bebeği ve Anneyi Nasıl Etkiler?

Kontrol altına alınmamış gebelik şekeri, bebeğin gereğinden fazla büyümesine ve doğumda güçlüklere yol açabilir. NHS'nin sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• İri bebek: Doğumda omuz takılması ya da sezaryen gereksinimi artabilir.
• Amniyon sıvısı artışı: Erken doğum eylemine zemin hazırlayabilir.
• Erken doğum: Doğal olarak ya da tıbbi gereklilikle daha erken doğum gündeme gelebilir.
• Preeklampsi: Gebelikte tansiyon yükselmesiyle seyreden bu durumun riski artar.
• Yenidoğanda düşük şeker: Bebeğin doğumdan sonraki ilk saatlerde şekeri izlenir.
• Annede ileride tip 2 diyabet: Gebelik şekeri geçirmiş kadınlarda yaşam boyu risk artar.

Bu nedenle gebelik şekeri olan annelerde her kontrolde tansiyon da ölçülür; baş ağrısı, görme bozukluğu ya da ani şişlik gibi gebelikte tansiyon ve preeklampsi belirtileri beklemeden değerlendirilir.

Gebelik Şekeri Nasıl Tedavi Edilir?

Gebelik şekerinin tedavisi beslenme düzenlemesiyle başlar ve kan şekerinin evde düzenli ölçülmesiyle sürer. Tedavinin temel adımları şunlardır:

1. Beslenme planı: Öğünleri bölmek, basit şekeri azaltmak ve lifli yiyecekleri artırmak.
2. Hareket: Hekimin uygun gördüğü ölçüde düzenli yürüyüş.
3. Evde şeker ölçümü: Açlık ve yemek sonrası değerlerin kaydedilmesi.
4. İlaç: Değerler hedefe ulaşmazsa insülin ya da hekimin uygun gördüğü başka bir ilaç eklenir.
5. Bebeğin izlenmesi: Ultrasonla büyüme ve amniyon sıvısı takibi yapılır.

Şeker değerleri ilaç gerektiren ya da bebeğin büyümesi dikkat isteyen gebelikler riskli gebelik takibi kapsamında daha sık kontrolle izlenir. Doğumun zamanı ve şekli de bu takibin sonuçlarına göre planlanır.

Gebelik Şekerinde Nasıl Beslenmeli?

Gebelik şekerinde amaç aç kalmak değil, kan şekerini gün içinde dengeli tutacak bir düzen kurmaktır. Bebeğin büyümesi için yeterli enerji alınmaya devam edilir. Genel öneriler şunlardır:

• Günü üç ana öğün ve iki ya da üç ara öğüne bölmek
• Şekerli içecekleri, meyve sularını ve tatlıları sınırlamak
• Beyaz ekmek yerine tam tahıllı ürünleri, kuru baklagilleri ve sebzeyi tercih etmek
• Her öğünde protein kaynağı bulundurmak
• Meyveyi tek seferde fazla miktarda değil, öğünlere yayarak tüketmek

Kişiye özel beslenme planı, şeker ölçümlerinize ve kilonuza göre düzenlenir. Ölçüm defterinizi her kontrole getirmeniz, planın gerektiğinde güncellenmesini kolaylaştırır.

Doğumdan Sonra Gebelik Şekeri Geçer mi?

Gebelik şekeri genellikle doğumdan ve plasentanın atılmasından sonra kendiliğinden düzelir. Yine de doğumdan birkaç hafta sonra şeker testinin tekrarlanması önerilir; bu test gebelik sırasında gizli kalmış bir diyabeti ortaya çıkarabilir. Sonuç normal olsa bile ileriki yıllarda şeker değerlerinin düzenli kontrol ettirilmesi yararlıdır.

Emzirme, sağlıklı kiloya dönüş ve düzenli hareket ileride diyabet gelişme riskini azaltmaya yardım eder. Yeni bir gebelik planlanıyorsa gebelikten önce şeker değerlerine bakılması uygundur.

Şeker yükleme testini İzmir'de kaçıncı haftada ve nasıl yaptırmalıyım?

Test çoğunlukla gebeliğin 24-28. haftaları arasında, sabah aç karnına yapılır; risk taşıyan gebelerde daha erken istenebilir.

Gebelik takibiniz sırasında şeker yükleme testinin zamanını ve yöntemini sizinle birlikte planlıyor, sonucu muayenede ayrıntılı olarak açıklıyoruz. Gebelik şekeri tanısı konursa beslenme önerilerini, evde şeker ölçümünü ve ultrasonla bebeğin büyüme takibini bir arada yürütüyoruz. Gerekli gördüğümüz durumlarda diyabet alanında uzman bir hekimle birlikte izliyoruz.

Bu takibi muayenehanemizde Op. Dr. Hayri Aksüt ile sürdürebilirsiniz. Şeker takibi, gebelik takibi ve doğum sürecinin bir parçası olarak diğer kontrollerinizle birlikte yürür. Randevu için klinikle telefon ya da WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz.