Rahim Filmi (HSG): Tüplerin ve Rahim İçinin Değerlendirilmesi

Rahim filmi, tüplerin açık olup olmadığını ve rahim boşluğunun şeklini gösteren, kısırlık araştırmasının temel tetkiklerinden biridir. Tıbbi adı histerosalpingografi (HSG) olan bu inceleme, gebelik oluşmayan çiftlerde yumurta ve spermin buluşabileceği yolun açık olup olmadığını anlamaya yarar. Kliniğimizde rahim filmini muayene ve ultrason bulgularınızla birlikte yorumluyor, tedavi yolunu buna göre belirliyoruz.

Rahim Filmi (HSG) Nedir?

Rahim filmi, rahim ağzından ince bir kanül ya da kateterle verilen kontrast maddenin rahim boşluğunu doldurması ve tüplerden karın boşluğuna geçişinin röntgen ışınıyla izlenmesidir. Kontrast madde röntgende beyaz görünür; böylece rahmin iç hatları ve tüplerin seyri ekranda izlenebilir.

Normal bir filmde rahim boşluğu üçgene benzer düzgün bir şekil verir, ardından madde her iki tüpü boydan boya doldurur ve uçlarından karın içine serbestçe yayılır. Bu yayılmanın görülmesi, tüplerin en azından açık olduğunu gösterir.

Gebeliğin oluşması için yumurtanın tüpe alınması, spermle tüp içinde karşılaşması ve oluşan embriyonun rahme taşınması gerekir. Bu nedenle tüplerin durumu, ilaçla yumurtlatma, aşılama ya da tüp bebek arasında seçim yaparken önemli bir bilgidir.

Rahim Filmi Kimlere Çekilir, Ne Zaman Gerekir?

Rahim filmi, düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmayan kadınlarda kısırlık araştırmasının bir parçası olarak planlanır. HSG, kısırlık tetkikleri içinde tüplere ve rahim boşluğuna bakan basamaktır.

Filmin öne çıktığı durumlar şunlardır:

• Bir yılı aşan sürede gebelik oluşmaması (ileri kadın yaşında bu süre daha kısa tutulabilir)
• Geçirilmiş pelvik enfeksiyon, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon ya da karın içi ameliyat öyküsü
• Dış gebelik (ektopik gebelik) geçirmiş olmak
• Endometriozis şüphesi ya da tanısı
• Aşılama tedavisine başlamadan önce tüplerin açık olduğunu görme ihtiyacı
• Tekrarlayan düşüklerde rahim boşluğunun şeklini değerlendirme gereği

Her kadına aynı sırayla aynı tetkik yapılmaz. Sperm analizi ciddi bozukluk gösteriyorsa ve tedavi zaten tüp bebek yönünde ilerleyecekse, filmin tedavi kararına katkısı tartılır.

Rahim Filmi Hangi Gün Çekilir?

Rahim filmi, adet kanaması tamamen kesildikten sonra ve yumurtlama gerçekleşmeden önceki günlerde çekilir. Bu zamanlamanın iki nedeni vardır: olası bir erken gebeliğin röntgen ışınına maruz kalmasını önlemek ve kanamanın görüntüyü bozmasını engellemek.

Adet döngüsü kısa ya da düzensiz olan kadınlarda uygun gün, son adet tarihine ve ultrason bulgusuna göre kişiye özel belirlenir. Film günü yaklaşırken korunmasız ilişkiden kaçınılması istenebilir.

Rahim Filmi Nasıl Çekilir?

Rahim filmi, radyoloji ünitesinde floroskopi (canlı röntgen) cihazıyla çekilen, yatış gerektirmeyen ve kısa süren bir işlemdir. Adımlar genel olarak şöyledir:

1. Hazırlık: Gebelik olasılığı sorgulanır, gerekirse test yapılır. Alerji öyküsü alınır. İşlemden bir süre önce ağrı kesici önerilebilir.
2. Pozisyon: Hasta jinekolojik muayene pozisyonunda röntgen masasına yatar.
3. Spekulum: Rahim ağzı, muayenedeki gibi spekulum ile görünür hâle getirilir ve antiseptik solüsyonla temizlenir.
4. Kanül yerleştirme: Rahim ağzına ince bir kanül ya da ucunda küçük balon bulunan bir kateter yerleştirilir.
5. Kontrast verme: Kontrast madde yavaşça verilir, bu sırada birkaç röntgen görüntüsü alınır.
6. Yayılımın izlenmesi: Maddenin tüplerden karın içine geçişi görüntülenir; gerekirse hastadan hafifçe yan dönmesi istenir.
7. Bitiş: Kanül çıkarılır, hasta kısa bir dinlenmeden sonra eve gidebilir.

Filmleri daha sonra muayene bulgularınızla birlikte biz yorumluyoruz. Radyoloji raporu tek başına tedavi kararı için yeterli olmayabilir.

Rahim Filmi Ağrılı mı?

Rahim filmi sırasında kadınların hissettiği şey genellikle adet sancısına benzeyen bir kramptır ve şiddeti kişiden kişiye değişir. Ağrı çoğunlukla kontrast madde verilirken ve tüpler dolarken hissedilir, işlem bitince kısa sürede azalır.

Tüpler tıkalı olduğunda madde rahim içinde basınç oluşturacağı için kramp daha belirgin olabilir. İşlem öncesi alınan ağrı kesici, sakin nefes alıp vermek ve kontrast maddenin yavaş verilmesi rahatsızlığı azaltır. Rahim filminin nasıl çekildiği ve ağrılı olup olmadığı ayrıca daha ayrıntılı ele alınır.

Rahim Filmi Sonucu Nasıl Yorumlanır?

Rahim filmi sonucu, rahim boşluğunun şekli ve her iki tüpün açıklığı olmak üzere iki ana başlıkta değerlendirilir.

Tüplerin değerlendirilmesi

• İki tüp açık: Kontrast madde iki taraftan da karın içine yayılır.
• Tek taraflı tıkanıklık: Bir tüp açıkken diğerinden geçiş görülmez.
• Rahme yakın (proksimal) tıkanıklık: Madde tüpe hiç girmez. Bu görüntü bazen tüpün kasılmasından (spazm) kaynaklanır ve gerçek bir tıkanıklık olmayabilir.
• Uçta (distal) tıkanıklık ve hidrosalpenks: Tüpün ucu kapanmış, içi sıvıyla genişlemiş olabilir. Hidrosalpenks tüp bebek başarısını olumsuz etkileyebileceği için ayrıca değerlendirilir.

Rahim boşluğunun değerlendirilmesi

Rahim içinde dolma defekti adı verilen boşluklar polip, rahim içine doğru büyüyen miyom ya da yapışıklık (Asherman sendromu) düşündürebilir. Rahmin ortasında bölme (septum) ya da kalp biçiminde şekil farklılıkları da filmde fark edilebilir.

Rahim içinde şüpheli bir görüntü varsa, doğrudan kamerayla bakmak ve gerekirse aynı seansta düzeltmek için histeroskopi planlanabilir. Film yalnızca gölge gösterir; net ayrım için genellikle histeroskopik bakı gerekir.

Tüpler Açık Çıktıysa Her Şey Yolunda mı?

Hayır, tüplerin açık çıkması tüplerin tamamen sağlıklı çalıştığı anlamına gelmez. Hastaların aklına takılan en önemli nokta budur. Rahim filmi tüpün iç yüzeyindeki tüycüklerin işlevini, yumurtayı yakalama yeteneğini ya da karın içindeki yapışıklıkların tüp ucunu nasıl etkilediğini gösteremez.

Bu nedenle film normal olduğu hâlde gebelik oluşmayan çiftlerde endometriozis, yumurta kalitesi, sperm faktörü ve rahim içi ortam birlikte ele alınır. Tersine, filmde tıkalı görünen bir tüp de bazen kasılma kaynaklı yanıltıcı bir görüntü olabilir; karar tek bir filme dayanarak verilmez.

Rahim Filmi Sonrası Tedavi Nasıl Planlanır?

Rahim filmi sonucu, hangi tedavinin daha uygun olduğunu belirleyen bilgilerden biridir:

• Tüpler açık, diğer tetkikler uygunsa: Yumurta takibi ile zamanlanmış ilişki ya da aşılama gibi basamaklar düşünülebilir.
• İki tüp tıkalı ya da ciddi hasarlıysa: Döllenme tüplerin dışında gerçekleşeceği için tüp bebek tedavisi öne çıkar.
• Hidrosalpenks varsa: Tüp bebek öncesinde bu tüpün cerrahi olarak ele alınması gündeme gelebilir.
• Rahim içinde defekt varsa: Önce histeroskopik değerlendirme ve düzeltme yapılır.

Rahim Filmi Öncesinde ve Sonrasında Nelere Dikkat Edilmeli?

Film öncesi

• Son adet tarihinizi ve döngü uzunluğunuzu not edin.
• Bilinen bir alerjiniz, özellikle kontrast maddeye ya da iyota karşı alerjiniz varsa bildirin.
• Aktif bir vajinal enfeksiyon, kötü kokulu akıntı ya da kasık ağrısı varsa film ertelenir.
• Önerildiyse ağrı kesiciyi işlemden önce alın; yanınıza ped bulundurun.

Film sonrası

• Hafif kramp ve lekelenme birkaç gün sürebilir.
• Aynı gün işinize ya da günlük yaşamınıza dönebilirsiniz.
• Ateş, titreme, kötü kokulu akıntı ya da giderek artan ağrı enfeksiyon belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden bize haber verin.

Rahim filmi riskleri nelerdir?

Rahim filmi güvenli kabul edilen bir tetkiktir, ancak her girişimde olduğu gibi riskleri vardır. Bunlar arasında pelvik enfeksiyon, kontrast maddeye alerjik tepki, baş dönmesi ya da bayılma hissi ve nadiren kanama sayılabilir. Kullanılan röntgen dozu düşüktür ve film yumurtlama öncesi çekildiği için olası bir gebeliğe ışın gelmesi önlenir.

Rahim filmi sonrası ilişkiye ne zaman girilebilir?

Lekelenme ve kramp geçtikten sonra cinsel ilişkiye dönülebilir; süre kişiye göre değişir ve size uygun zamanı biz söylüyoruz. Film yumurtlamadan önce çekildiği için aynı döngüde gebelik denemesi genellikle engellenmez. Filmde enfeksiyon şüphesi doğuran bir bulgu varsa ya da antibiyotik başlandıysa bu öneri değişebilir.

Rahim filmi adet düzenini bozar mı?

Rahim filmi hormonlara etki eden bir işlem olmadığı için adet döngüsünü genellikle değiştirmez. Bir sonraki adet beklenen günde gelmezse önce gebelik testi yapılması önerilir. Film sonrası uzun süren ya da adet kadar yoğun kanama olursa muayene gerekir.

Rahim filmi yerine başka bir yöntem kullanılabilir mi?

Bazı durumlarda tüpler, ultrason eşliğinde köpük ya da sıvı verilerek de değerlendirilebilir (HyCoSy). Laparoskopi sırasında tüplere boya verilerek yapılan inceleme ise daha ayrıntılı bilgi verir, ancak ameliyat gerektirir. Hangi yöntemin uygun olduğu öyküye ve önceki bulgulara göre seçilir.

Hekimden Not: Rahim Filmini Ne Zaman Önermem?

Bir işlemin size fayda sağlayacağına inanmadığımız durumda, maddi bir getirisi olsa bile o işlemi önermemeyi ilke edindik. Rahim filmini de bu ilkeyle planlıyoruz: sonucu tedavi kararını değiştirmeyecekse ya da size risk getirecekse filmi çekmiyoruz.

Rahim filmi genellikle şu durumlarda önerilmez ya da ertelenir:

• Gebelik olasılığı dışlanamıyorsa
• Aktif pelvik enfeksiyon ya da rahim ağzı iltihabı varsa
• Yoğun kanama devam ediyorsa
• Yakın zamanda çekilmiş, yeterli bilgi veren bir film varsa ve arada yeni bir risk oluşmadıysa
• Tedavi her koşulda tüp bebek olarak planlanmışsa ve tüp bilgisi bu planı değiştirmeyecekse (hidrosalpenks şüphesi bu durumun istisnasıdır)

Rahim filmimi İzmir'de adetin kaçıncı gününde çektirmeliyim?

Film genellikle adet kanaması bittikten sonra, yumurtlamadan önceki günlerde çekilir; tam günü muayenede belirliyoruz. Rahim filmi değerlendirmesi, Torbalı'daki muayenehanemizde yapacağımız ilk görüşme ve muayeneyle başlar. Öykünüzü alıyor, vajinal ultrasonla rahim ve yumurtalıkları inceliyor, eşinizin sperm analizini ve hormon testlerini planlıyoruz. Ardından filmin gerekli olup olmadığına ve hangi gün çekileceğine birlikte karar veriyoruz.

Film çekildikten sonra görüntüleri ve raporu kliniğimize getirdiğinizde muayene bulgularıyla birlikte değerlendiriyoruz; sonuç ne çıkarsa çıksın bir sonraki adımı açıkça konuşuyoruz. Sonraki tedavi basamaklarınızı Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat planlar.

Ön görüşme ve randevu için bizi arayabilirsiniz ya da iletişim ve randevu bilgilerimizdeki WhatsApp hattını kullanabilirsiniz.