Yumurtalık Kisti Nedir? Kist Çeşitleri, Belirtileri ve Tedavisi

Yumurtalık kisti, yumurtalıkta oluşan ve içi sıvı ya da yarı katı maddeyle dolu bir kesedir. Kistlerin bir bölümü adet döngüsünün doğal bir sonucudur ve birkaç hafta içinde kaybolur. Bir bölümü ise kalıcıdır ve izlenmesi ya da tedavi edilmesi gerekir. Ultrasonda kist görüldüğü söylendiyse, önce kistin türünü belirliyor, sonra izlem mi tedavi mi gerektiğine birlikte karar veriyoruz.

Yumurtalık Kisti Nedir ve Nasıl Oluşur?

Yumurtalıklar, rahmin iki yanında bulunan ve her ay yumurta geliştiren organlardır. Her adet döngüsünde yumurtalıkta yumurtayı taşıyan küçük bir kese (folikül) büyür, yumurtlama sırasında çatlar ve yerinde geçici bir yapı (korpus luteum) kalır. Bu doğal sürecin herhangi bir aşamasında kese beklenenden fazla büyür ya da sıvı biriktirirse kist oluşur.

Döngüyle ilgisi olmayan kistler ise yumurtalık dokusundaki farklı hücrelerden ya da endometriozis gibi bir hastalıktan kaynaklanır. Kistin hangi türe ait olduğu, ne yapılacağını belirleyen ana bilgidir.

Yumurtalık Kisti Çeşitleri Nelerdir?

Fonksiyonel Kistler (Folikül ve Korpus Luteum Kisti)

Adet döngüsüne bağlı gelişen kistlerdir. Folikül kisti, yumurtlama gerçekleşmediğinde büyümeye devam eden keseden oluşur. Korpus luteum kisti ise yumurtlamadan sonra kalan yapının içinde sıvı ya da kan birikmesiyle gelişir. Bu kistler genellikle zararsızdır ve birkaç döngü içinde kendiliğinden küçülür.

Dermoid Kist (Matür Kistik Teratom)

Doğuştan var olan ve farklı doku türlerini barındırabilen hücrelerden gelişir. İçinde yağ, saç ya da diş benzeri dokular bulunabilir. Genellikle iyi huyludur, ancak kendiliğinden kaybolmaz ve büyüdükçe yumurtalığın kendi etrafında dönmesine yol açabilir.

Çikolata Kisti (Endometrioma)

Rahim iç zarına benzeyen dokunun yumurtalıkta yerleşmesiyle oluşur. İçindeki eski kan koyu kahverengi göründüğü için bu adı alır. Endometriozis hastalığının bir parçasıdır; ağrılı adet, kronik kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlükle ilişkili olabilir. Endometriozis ve çikolata kisti tedavisi planlanırken yumurtalık rezervini korumak ön plandadır.

Kistadenom

Yumurtalığın yüzeyini örten hücrelerden gelişen, içi sulu ya da koyu kıvamlı sıvıyla dolu kistlerdir. Büyük boyutlara ulaşabilirler. Genellikle iyi huylu olsalar da izlenmeleri ve gerektiğinde çıkarılmaları önerilir.

Polikistik Görünüm Bir Kist Hastalığı mı?

Ultrasonda yumurtalıkta çok sayıda küçük folikül görülmesi, adına rağmen bir kist hastalığı değildir. Bu görünüm hormonal bir tablo olan polikistik over sendromu (PCOS) ile ilişkili olabilir ve tedavi yaklaşımı tamamen farklıdır.

Yumurtalık Kisti Belirtileri Nelerdir?

Küçük kistler genellikle hiçbir belirti vermez ve rutin ultrasonda fark edilir. Kist büyüdüğünde ya da bir sorun geliştiğinde şu şikâyetler ortaya çıkabilir:

• Kasığın bir tarafında künt ya da batıcı ağrı
• Karında şişkinlik, dolgunluk ya da ağırlık hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Adet düzeninde değişiklik, ara kanama
• Sık idrara çıkma ya da bağırsak alışkanlığında değişiklik
• Az yemekle çabuk doyma

Kist Patlaması ve Yumurtalık Dönmesi (Torsiyon)

Bir kistin yırtılması ya da yumurtalığın kistle birlikte kendi etrafında dönmesi ani ve şiddetli kasık ağrısına yol açar. Ağrıya bulantı, kusma, ateş ya da baygınlık hissi eşlik edebilir. Torsiyonda yumurtalığın kan akımı bozulabileceği için bu durum acildir ve vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Yumurtalık Kisti Nasıl Teşhis Edilir?

Teşhisin temel aracı ultrasondur. Vajinal yoldan yapılan ultrason, kistin boyutunu, duvarının kalınlığını, içinde katı bir bölüm olup olmadığını ve kan akımını gösterir. Bu özellikler kistin türü hakkında önemli ipuçları verir.

1. Şikâyetlerin dinlenmesi: Ağrının yeri ve zamanı, adet düzeni, son adet tarihi sorulur.
2. Muayene ve ultrason: Kistin özellikleri değerlendirilir, diğer yumurtalık ve rahim de incelenir.
3. Gebelik testi: Üreme çağındaki kadınlarda dış gebelik olasılığını dışlamak için istenebilir.
4. Kan tetkikleri: Ultrason görünümüne ve yaşa göre tümör belirteçleri (ör. CA-125) istenebilir. Bu testler kendi başına tanı koydurmaz, yorumlanması uzman değerlendirmesi gerektirir.
5. Kontrol ultrasonu: Fonksiyonel olduğu düşünülen kistlerde birkaç hafta sonra tekrar bakılarak kistin küçülüp küçülmediği izlenir.

Yumurtalık Kisti Nasıl Tedavi Edilir?

İzlem

Ultrasonda basit görünümlü, sıvı dolu ve şikâyet yaratmayan kistlerde ilk adım genellikle beklemek ve kontrol ultrasonu yapmaktır. Fonksiyonel kistlerin büyük kısmı bu süreçte kaybolur.

İlaç Kullanımı

Var olan bir kisti ilaçla eritmek her zaman mümkün değildir. Bazı durumlarda yeni fonksiyonel kist oluşumunu azaltmak ya da ağrıyı kontrol etmek için ilaç önerilebilir. Çikolata kistinde ise hormonal tedaviler endometriozis şikâyetlerini hafifletmek amacıyla kullanılır.

Ameliyat

Kist kaybolmuyorsa, büyüyorsa, şikâyet yaratıyorsa ya da ultrason görünümü ayrıntılı inceleme gerektiriyorsa ameliyat gündeme gelir. Amaç, mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunu koruyarak kisti çıkarmaktır. Yumurtalık kisti ameliyatı öncesinde yöntemi, hazırlığı ve iyileşme sürecini sizinle ayrıca konuşuyoruz. Uygun durumlarda bu ameliyat laparoskopi (kapalı ameliyat) yöntemiyle, karında küçük kesilerden yapılabilir.

Yumurtalık Kisti Kanser mi Demektir?

Hayır, yumurtalıkta kist görülmesi kanser anlamına gelmez. Üreme çağındaki kadınlarda saptanan kistler genellikle iyi huyludur. Ultrasonda dikkat ettiğimiz bazı özellikler ise kistin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini düşündürebilir:

• Kistin içinde katı bir bölüm ya da kalın bölmeler bulunması
• Katı bölümde belirgin kan akımı görülmesi
• Karın içinde sıvı birikmesi
• Kistin kontrollerde büyümeye devam etmesi

Bu bulgulardan biri olduğunda tümör belirteçleri, ileri görüntüleme ve gerekirse cerrahi ile dokunun incelenmesi planlanır. Sonuçlar netleşmeden kaygıya kapılmamak, kontrolleri aksatmamak önemlidir.

Kist Ameliyatı Yumurta Rezervini Etkiler mi?

Yumurtalıktan kist çıkarılırken çevredeki sağlıklı dokunun bir miktarı da etkilenebilir. Bu yüzden özellikle gebelik isteği olan kadınlarda, ameliyatın gerçekten gerekli olup olmadığını ve yumurtalık dokusunun nasıl korunacağını önceden sizinle konuşuyoruz. Çikolata kisti olan ve çocuk isteyen kadınlarda bu kararı daha da titizlikle veriyoruz.

Menopozdan Sonra Görülen Kist Önemli mi?

Menopozdan sonra yumurtlama olmadığı için fonksiyonel kist beklenmez. Bu dönemde saptanan kistler daha dikkatli değerlendirilir. Basit görünümlü küçük kistler izlenebilir; katı bölüm içeren ya da büyüyen kistlerde ileri inceleme ve cerrahi planlanabilir.

Gebelikte Yumurtalık Kisti Görülürse Ne Olur?

Gebeliğin ilk haftalarında görülen kist genellikle gebeliği destekleyen korpus luteum kistidir ve ilerleyen haftalarda kendiliğinden küçülür. Gebelikte saptanan diğer kistler de boyutuna ve görünümüne göre izlenir. Gebelikte ani gelişen tek taraflı şiddetli ağrı, kist dönmesi açısından acil değerlendirme gerektirir.

Korpus luteum kisti, gebeliğin ilk üç ayında ani karın ağrısının nedenlerinden biri olabilir.

Yumurtalık Kisti İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

• Kasıktaki ağrı birkaç gündür sürüyor ya da her adette tekrarlıyorsa
• Karında açıklanamayan şişlik ve dolgunluk varsa
• Daha önce saptanan kistin kontrol zamanı geldiyse
• Menopozdan sonra ultrasonda kist görüldüyse

Ani başlayan çok şiddetli ağrı, ateş, kusma ya da bayılma hissinde randevu beklemeden acil servise başvurun.

Ultrasonda kist görüldü, İzmir'de kontrol ultrasonunu ne zaman yaptırmalıyım?

Basit görünümlü kistlerde kontrol ultrasonu çoğunlukla bir iki adet döngüsü sonrasına planlanır; ağrı ya da şüpheli görünüm varsa bu süre kısalır. Yumurtalık kistinizi muayenehanemizde muayene ve ultrasonla değerlendiriyoruz. İlk görüşmede kistin türü hakkında bir ön değerlendirme yapıyor; izlem uygunsa kontrol zamanını planlıyor, ameliyat gerekiyorsa seçenekleri ayrıntılı olarak anlatıyoruz. Op. Dr. Hayri Aksüt'ün yayınları arasında yumurtalık dönmesi (torsiyon) ve dermoid kist üzerine olgu sunumları da bulunur.

Yumurtalık kistleri, kadın hastalıkları muayenesinde en sık değerlendirdiğimiz konulardandır. Muayene için iletişim ve randevu bilgilerimizden ulaşabilir ya da telefonla randevu alabilirsiniz.