Gebelikte Tansiyon Yüksekliği ve Preeklampsi: Belirtiler, Tanı ve Takip

Gebelikte tansiyon yüksekliği, kan basıncının gebelik sırasında 140/90 mmHg ve üzerinde ölçülmesidir ve anne ile bebeğin yakından izlenmesini gerektirir. Bazı gebelerde tansiyon gebelikten önce de yüksektir, bazılarında ise ilk kez gebeliğin ikinci yarısında yükselir. Preeklampsi, bu yükselmeye böbrek, karaciğer ya da beyin gibi organların etkilenmesinin eklendiği daha ciddi tablodur. Uyarı işaretlerini tanımak, tansiyonun yükseldiği durumda zaman kaybetmeden harekete geçmenizi sağlar.

Gebelikte Tansiyon Kaç Olmalı?

Gebelikte büyük tansiyonun 140 mmHg, küçük tansiyonun 90 mmHg ve üzerinde olması yüksek kabul edilir. Bu değerin en az iki ayrı ölçümde görülmesi tanı için önemlidir. Büyük tansiyonun 160 ya da küçük tansiyonun 110 mmHg ve üzerine çıkması ağır tansiyon yüksekliği olarak değerlendirilir ve hızlı müdahale gerektirir.

Gebeliğin ilk yarısında tansiyon fizyolojik olarak biraz düşebilir. Bu nedenle ilk muayenedeki değer, sonraki ölçümlerin karşılaştırılacağı başlangıç noktası olarak kaydedilir.

Gebelikte Tansiyon Yüksekliği Türleri Nelerdir?

Gebelikte görülen tansiyon yüksekliği, ortaya çıktığı zamana ve eşlik eden bulgulara göre dört gruba ayrılır:

• Kronik hipertansiyon: Gebelikten önce var olan ya da 20. haftadan önce saptanan tansiyon yüksekliği.
• Gebeliğe bağlı hipertansiyon: 20. haftadan sonra ilk kez ortaya çıkan, idrarda protein ya da organ etkilenmesi olmayan tansiyon yüksekliği.
• Preeklampsi: 20. haftadan sonra tansiyon yükselmesine idrarda protein ya da organ etkilenmesi bulgularının eklenmesi.
• Kronik hipertansiyon zemininde preeklampsi: Önceden tansiyonu yüksek olan bir gebede preeklampsi bulgularının gelişmesi.

Gebeliğe bağlı hipertansiyon zamanla preeklampsiye dönüşebileceği için bu gruptaki gebeler de düzenli olarak izlenir.

Preeklampsi Nedir ve Neden Olur?

Preeklampsi, plasentanın rahim duvarına yerleşirken damar yapısının yeterince gelişememesiyle başladığı düşünülen ve annenin bütün damar sistemini etkileyebilen bir gebelik hastalığıdır. Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Sorunlu plasentadan salgılanan maddelerin annenin damar duvarını etkilediği, böylece tansiyonun yükseldiği ve organlara giden kan akımının bozulduğu kabul edilir.

Preeklampsi riski kimlerde daha yüksektir?

NHS'nin belirttiği risk etkenleri arasında şunlar yer alır:

• Önceki gebelikte preeklampsi ya da tansiyon yüksekliği geçirmiş olmak
• Kronik tansiyon, böbrek hastalığı ya da diyabet
• Lupus veya antifosfolipid sendromu gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
• İlk gebelik ya da son gebelikten bu yana uzun süre geçmiş olması
• 40 yaş ve üzerinde gebe kalmak
• Gebelik öncesinde belirgin fazla kilo
• İkiz ya da daha fazla bebek beklemek
• Annede ya da kız kardeşte preeklampsi öyküsü

Preeklampsi Belirtileri Nelerdir?

Preeklampsi başlangıçta hiçbir şikâyet yapmayabilir ve rutin kontrolde tansiyon ölçümü ya da idrar tahliliyle fark edilebilir. Hastalık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Ağrı kesiciye yanıt vermeyen şiddetli baş ağrısı
• Bulanık görme, gözde ışık çakması ya da görmede kayıp
• Kaburgaların hemen altında, özellikle sağ tarafta ağrı
• Bulantı ve kusma
• Yüzde, ellerde ve ayaklarda ani gelişen şişlik
• Nefes darlığı ya da idrar miktarında belirgin azalma

Gebelikte ayak şişmesi preeklampsi işareti midir?

Gebeliğin son aylarında gün sonunda ayak bileklerinde yavaş gelişen şişlik olağandır ve dinlenince azalır. Uyarı işareti olan, yüzde ve ellerde de görülen, birkaç gün içinde hızla artan şişliktir. Böyle bir değişiklik fark ederseniz tansiyonunuzun ölçülmesi gerekir.

Gebelikte Tansiyon Evde Nasıl Ölçülür?

Evde tansiyon takibi önerdiysek ölçümün doğru yapılması, sonuçların güvenilir olması için önemlidir. Şu adımlara dikkat edin:

1. Ölçümden önce en az beş dakika oturarak dinlenin.
2. Sırtınız destekli, ayaklarınız yere basar biçimde oturun.
3. Kolunuzu kalp hizasında bir masaya koyun.
4. Kol çevrenize uygun boyutta manşon kullanın.
5. Yüksek çıkan değeri birkaç dakika sonra tekrar ölçün.
6. Değerleri tarih ve saatle yazarak kontrole getirin.

Bilekten ölçen cihazlar kol ölçümüne göre daha fazla yanıltıcı sonuç verebilir; mümkünse koldan ölçen bir cihaz tercih edilir.

Preeklampsi Nasıl Teşhis Edilir?

Preeklampsi tanısı tekrarlanan tansiyon ölçümleri ile idrar ve kan testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Bu süreçte yapılabilecek incelemeler şunlardır:

• İdrarda protein: Protein ve kreatinin oranına bakılır ya da 24 saatlik idrar toplanır.
• Kan testleri: Kan pulcukları (trombosit), karaciğer enzimleri ve böbrek fonksiyonları ölçülür.
• Bebeğin değerlendirilmesi: Ultrasonla büyüme ve amniyon sıvısı, Doppler ile kan akımı incelenir.
• Bebek kalp atımı takibi: Gerekli görülürse NST ile bebeğin iyiliği izlenir.

Bazı durumlarda plasentanın salgıladığı büyüme faktörlerine bakan kan testleri de tanıya yardımcı olarak kullanılır.

Gebelikte Tansiyon ve Preeklampsi Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin amacı tansiyonu güvenli aralıkta tutmak, anne ve bebekte gelişebilecek sorunları erken fark etmek ve doğum için en uygun zamanı belirlemektir. Preeklampsinin asıl çözümü bebeğin ve plasentanın doğumudur; tedavinin geri kalanı bu zamana güvenle ulaşmaya yöneliktir.

1. Tansiyon ilacı: Gebelikte kullanımı uygun ilaçlarla tansiyon kontrol edilir.
2. Sık kontrol: Tansiyon, idrar ve kan testleri ile bebeğin büyümesi düzenli aralıklarla izlenir.
3. Yatarak izlem: Ağır tansiyon ya da organ etkilenmesi varsa yakın gözlem için yatış gerekir.
4. Nöbet önleyici tedavi: Ağır preeklampside yatış sırasında damardan magnezyum sülfat verilebilir.
5. Doğumun planlanması: Hafta, annenin durumu ve bebeğin iyiliği değerlendirilerek doğum zamanı belirlenir.

Preeklampsi riski yüksek bulunan gebelerde, uygun görürsek 12. haftadan itibaren koruyucu düşük doz aspirin önerilebilir. Tansiyon nedeniyle yakın izlem gereken gebelikler riskli gebelik takibi kapsamında planlanır. Gebelik şekeri de preeklampsi riskini artıran durumlardandır; iki durum birlikte varsa kontrol aralıkları kısalır.

Preeklampsi Hangi Sorunlara Yol Açabilir?

Erken fark edilip izlenmeyen preeklampsi anne ve bebek için ciddi sorunlara dönüşebilir:

• Eklampsi: Preeklampsiye bağlı nöbet geçirilmesi.
• HELLP sendromu: Kan hücrelerinin yıkımı, karaciğer enzimlerinin yükselmesi ve kan pulcuklarının azalmasıyla seyreden tablo.
• Plasentanın erken ayrılması: Kanama ve bebeğin oksijen desteğinin azalması.
• Bebekte büyüme kısıtlılığı: Plasentadan yeterli besin geçmemesi.
• Erken doğum: Annenin güvenliği için doğumun erken yapılması gerekebilir.

Preeklampsi Doğumdan Sonra Geçer mi?

Preeklampsi bulguları genellikle doğumdan sonraki günler ve haftalar içinde geriler, ancak tansiyon doğumdan sonra da bir süre yüksek seyredebilir. Nadiren preeklampsi ilk kez doğumdan sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle doğum sonrası dönemde şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu ya da nefes darlığı gelişirse gecikmeden başvurulmalıdır.

Preeklampsi geçiren kadınlarda ilerleyen yıllarda tansiyon ve kalp-damar hastalığı riski artar. Yıllık tansiyon kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları bu açıdan yararlıdır.

Gebelikte Tansiyon Yükselirse Ne Zaman Hastaneye Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa randevu beklemeden en yakın hastanenin acil servisine başvurun:

• Tansiyonun 160/110 mmHg ve üzerinde ölçülmesi
• Geçmeyen şiddetli baş ağrısı ya da görme bozukluğu
• Kaburga altında şiddetli ağrı, kusma
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da nöbet
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma ya da vajinal kanama

Gebelikte tansiyonum yükseldi, İzmir'de kontrollerim nasıl sıklaşır?

Gebelik takibinizin her muayenesinde tansiyonunuzu ölçüyor, gerekli gördüğümüz kontrollerde idrar tahlili de yapıyoruz. Tansiyonunuz yükselirse ek kan testlerini, ultrasonla bebeğin büyüme takibini ve evde ölçüm planını sizinle birlikte düzenliyoruz. Kontrollerin sıklığını tansiyon değerlerinize göre artırıyoruz; yakın gözlem ya da yatış gerektiren bir durum gelişirse gereken adımları vakit kaybetmeden atıyoruz.

Tansiyon takibinizi muayenehanemizde Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yürütür. Tansiyon izlemi, gebelik ve doğum takibinizin diğer kontrolleriyle aynı plan içinde yürür; randevu için telefon veya WhatsApp hattımızı kullanabilirsiniz.