Kısırlık Tetkikleri: Sorun Kimde, Hangi Testler Yapılır?

Kısırlık tetkikleri, çocuk sahibi olmakta zorlanan bir çiftte gebeliği engelleyen nedeni ortaya çıkarmak için yapılan muayene ve testlerdir. Muayenede en çok duyduğumuz soru "Sorun kimde?" sorusudur ve bu sorunun cevabı ancak iki eş birlikte değerlendirildiğinde verilebilir. Her testi bir nedenle istiyor, sonuçları tedavinin yönünü belirlemek için birlikte yorumluyoruz.

Kısırlık Tetkikleri Nedir?

Gebelik için birkaç koşulun aynı anda sağlanması gerekir: kadının düzenli yumurtlaması, yumurtanın tüpe ulaşabilmesi, yeterli sayıda ve hareketli spermin yumurtayla buluşması ve oluşan embriyonun rahim içine tutunabilmesi. Tetkikler bu basamakların her birini ayrı ayrı inceler.

Bu yüzden kısırlık değerlendirmesi tek bir testten oluşmaz. Kan testleri, ultrason, rahim filmi ve sperm analizi bir bütün olarak yorumlanır. Bir testte görülen küçük bir sapma tek başına sorunun kaynağı sayılmaz; öykü ve muayeneyle birlikte anlam kazanır.

Kısırlık Tetkikleri İçin Ne Zaman Başvurulmalı?

Kılavuzlara göre düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik olmuyorsa 35 yaşın altında 12 ay, 35 yaş ve üzerinde 6 ay sonra değerlendirme önerilir. Şu durumlarda bu süreleri beklemeden başvurmak uygundur:

• Adetlerin çok düzensiz olması ya da hiç adet görülmemesi
• Daha önce tüp, yumurtalık ya da rahim ameliyatı geçirilmesi
• Endometriozis ya da şiddetli adet ağrısı öyküsü
• Geçirilmiş pelvik enfeksiyon
• Erkekte inmemiş testis, kasık ameliyatı, kemoterapi ya da bilinen sperm sorunu
• Kadında 40 yaş üzeri

Sorun Kimde? Kadında mı, Erkekte mi?

Kısırlığın nedeni kadında, erkekte ya da her ikisinde olabilir. Dünya Sağlık Örgütü de kısırlığın hem kadına hem erkeğe ait nedenlerden kaynaklanabildiğini, bazı çiftlerde ise neden bulunamadığını vurgular. Bu nedenle değerlendirme hiçbir zaman yalnızca kadınla sınırlı tutulmamalıdır.

Toplumda gebelik olmadığında yükün kadına yüklenmesi hâlâ karşılaştığımız bir durumdur. Oysa basit bir sperm analizi yapılmadan kadına ileri tetkikler ya da ilaç tedavisi başlamak hem zaman hem emek kaybıdır. Kısırlıkta sorunun kimde çıktığı ayrıca daha geniş ele alınır.

Testler normal çıkarsa sorun yok mu demektir?

Hayır. Bütün temel testlerin normal olduğu ve yine de gebelik oluşmayan çiftlerde durum açıklanamayan infertilite olarak adlandırılır. Bu, sorunun olmadığı anlamına gelmez; mevcut testlerle gösterilemeyen bir neden olduğunu düşündürür.

Kadında Hangi Kısırlık Tetkikleri Yapılır?

Hormon testleri

Adetin ikinci ya da üçüncü günü bakılan FSH, LH ve östradiol, yumurtalıkların başlangıç durumunu gösterir. Prolaktin ve tiroid hormonları yumurtlamayı bozabileceği için değerlendirmeye eklenir. Adetleri düzensiz olan kadınlarda erkeklik hormonları da istenebilir.

Yumurta rezervi (AMH ve antral folikül sayımı)

AMH, yumurtalıktaki küçük foliküllerden salgılanan bir hormondur ve döngünün herhangi bir gününde ölçülebilir. Ultrasonda iki yumurtalıktaki küçük foliküllerin sayılmasıyla yapılan antral folikül sayımı bu bilgiyi tamamlar. Bu iki değer, gebelik şansını tek başına belirlemez ama tedavi seçimini ve ilaç dozunu yönlendirir.

Yumurtlamanın değerlendirilmesi

Düzenli adet görmek genellikle yumurtlama olduğunu düşündürür, ancak bunu doğrulamak gerekebilir. Bunun için döngünün ikinci yarısında progesteron bakılabilir ya da ultrasonla folikül gelişimi izlenebilir. Ultrasonla yapılan bu izleme yumurta takibi denir.

Ultrason

Vajinal ultrason ile rahmin yapısı, rahim iç zarı, miyom, polip, yumurtalık kisti ve polikistik görünüm değerlendirilir. Muayene sırasında yapılır ve ağrısızdır.

Tüplerin değerlendirilmesi

Tüplerin açık olup olmadığı genellikle rahim filmiyle anlaşılır. Rahim ağzından verilen kontrast maddenin tüplerden karın boşluğuna geçip geçmediği röntgenle izlenir. Rahim filmi (HSG) kısa süren ve yatış gerektirmeyen bir incelemedir.

Erkekte Hangi Kısırlık Tetkikleri Yapılır?

Erkek değerlendirmesinin temeli sperm analizidir (spermiyogram). Örnek, belirli bir süre boşalma olmadan verilir ve laboratuvarda spermin sayısı, hareketi ve şekli incelenir. Basit, hızlı ve ağrısız bir test olduğu için değerlendirmenin en başında istenir.

Sonuç bozuksa analiz birkaç hafta arayla tekrarlanabilir; çünkü ateşli bir hastalık ya da yoğun stres bile geçici olarak değerleri düşürebilir. Belirgin bir bozuklukta hormon testleri, genetik incelemeler ve üroloji değerlendirmesi gündeme gelir. Bu durumda erkek kısırlığı değerlendirmesi ayrıca planlanır.

Kısırlık Tetkikleri Nasıl Yapılır? Adım Adım

1. İlk görüşme: Ne kadar süredir gebelik beklendiği, adet düzeni, geçirilmiş hastalık ve ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve eşin sağlık durumu konuşulur.
2. Muayene ve ultrason: Kadın muayenesi ve vajinal ultrason aynı gün yapılır.
3. Kan testleri: Hormonlar ve AMH için uygun gün planlanır.
4. Sperm analizi: Eşten uygun koşullarda örnek istenir.
5. Rahim filmi: Gerekiyorsa adet bitimi ile yumurtlama arasındaki dönemde çekilir.
6. Sonuç görüşmesi: Bütün bulguları sizinle birlikte gözden geçiriyor ve tedavi planını konuşuyoruz.

Testlerin çoğu bir ya da iki adet döngüsü içinde tamamlanabilir. Önceden yapılmış testleriniz varsa ilk görüşmeye getirmeniz, tekrar gereken testleri azaltır.

Tetkik Sonuçlarına Göre Hangi Tedavi Seçilir?

Tetkiklerin amacı, gereksiz tedaviden kaçınıp gerçekten işe yarayacak yöntemi seçmektir. Sonuçlara göre genel yaklaşım şöyledir:

• Yumurtlama sorunu: Yumurtlamayı uyaran ilaçlar ve ultrasonla takip
• Hafif sperm sorunu ya da açıklanamayan infertilite: Aşılama denenebilir
• Tüplerin kapalı olması, ileri sperm sorunu ya da azalmış rezerv: tüp bebek tedavisi öne çıkar
• Rahim içinde polip, miyom ya da yapışıklık: Önce cerrahi düzeltme
• Tiroid, prolaktin ya da şeker bozukluğu: Önce bu sorunun tedavisi

Kısırlık Tetkikleri Hakkında Merak Edilenler

Rahim filmi acıtır mı?

Rahim filmi sırasında adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir. Ağrı genellikle kısa sürer; işlemden önce önerdiğimiz bir ağrı kesici alınabilir.

Sperm analizi için utanılacak bir şey var mı?

Sperm analizi, kadındaki kan testi kadar rutin bir testtir. Erkeğin değerlendirmeye katılması süreci hızlandırır ve kadının gereksiz işlemlerden geçmesini önler.

Önceki gebeliğim varsa yine test gerekir mi?

Evet. Daha önce gebe kalmış olmak, şimdiki durumda bir sorun olmadığını göstermez. Aradan geçen sürede yaş, tüpler, rahim ya da eşin sperm değerleri değişmiş olabilir. Bu duruma ikincil kısırlık denir ve tetkikler aynı mantıkla yapılır.

Yaş, tetkiklerin sırasını değiştirir mi?

Evet. Kadının yaşı ilerledikçe yumurta sayısı ve kalitesi azalır, bu yüzden 35 yaş üzerindeki kadınlarda testler daha kısa sürede tamamlanır ve tedavi kararı geciktirilmez. Genç ve risk etkeni olmayan bir çiftte ise adım adım ilerlemek mümkündür.

Kısırlık testlerinin maliyeti neye göre değişir?

Maliyet, istenen testlerin sayısına ve türüne göre değişir. Temel değerlendirme birkaç kan testi, ultrason, rahim filmi ve sperm analizinden oluşur; ek incelemeler yalnızca gerektiğinde eklenir. Güncel bilgi için bizimle görüşebilirsiniz.

Kısırlık Tetkiklerine Gelmeden Önce Nasıl Hazırlanmalı?

İlk görüşmeyi verimli kılmak için birkaç hazırlık işe yarar. Son birkaç ayın adet başlangıç tarihlerini not etmek, adet düzeni hakkında bize somut bilgi verir. Daha önce yapılmış kan testleri, ultrason raporları, rahim filmi görüntüleri ve sperm analizi sonuçları varsa yanınızda getirmeniz önerilir.

Kullandığınız bütün ilaçların ve takviyelerin listesini hazırlayın. Eşinizin geçirdiği hastalıklar, ameliyatlar ve kullandığı ilaçlar da önemlidir. Sigara ve alkol kullanımı, çalışma koşulları ve uzun süreli yolculuklar gibi günlük alışkanlıklar da konuşulacak başlıklar arasındadır.

Hormon testi için kan alınacak gün adet takviminize göre belirlenir. Bu yüzden adetiniz başladığında bizi aramanız, testlerin doğru günde yapılmasını kolaylaştırır.

Temel Testlerden Sonra Hangi Ek İncelemeler Gerekebilir?

Temel testler çoğu zaman yol göstermek için yeterlidir. Ancak bazı bulgular daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir.

Rahim içinin kamerayla incelenmesi

Ultrasonda ya da rahim filminde rahim içinde polip, perde ya da yapışıklık şüphesi varsa rahim içi kamerayla (histeroskopi) bakılabilir. Bu işlem hem tanı koymaya hem de aynı seansta küçük sorunları düzeltmeye olanak verir.

Kapalı ameliyatla karın içinin değerlendirilmesi

Endometriozis ya da yaygın yapışıklık düşündüren bulgular varsa laparoskopi gündeme gelebilir. Bu, rutin bir tetkik değildir; yalnızca bulgular gerektirdiğinde ve sonucun tedaviyi değiştireceği durumlarda önerilir.

Genetik testler

Tekrarlayan düşük, ileri derecede sperm sorunu ya da ailede bilinen kalıtsal bir hastalık varsa kromozom analizi gibi genetik testler istenebilir. Bu testler her çifte rutin olarak yapılmaz.

Hekimden Not: Hangi Tetkikleri Ne Zaman Önermem?

Sonucun tedaviyi değiştirmeyeceği bir testi istemekten kaçınıyoruz; bir işlemin size fayda sağlamayacağını düşünüyorsak, kazancı olsa dahi onu önermiyoruz. Tetkiklerde de bu ilkemiz geçerlidir.

Genel tıbbi yaklaşıma göre şu durumlarda bazı testler ertelenir ya da hiç istenmez:

• Henüz birkaç aydır gebelik bekleyen, risk etkeni olmayan genç çiftlerde kapsamlı testler
• Sperm analizi yapılmadan kadına ileri ve girişimsel testler
• Tüp bebek kararı zaten verilmiş bir çiftte sonucu tedaviyi değiştirmeyecek ek testler
• Bilimsel dayanağı zayıf, rutin önerilmeyen bağışıklık ve kan testleri
• Aktif pelvik enfeksiyon varken rahim filmi

İzmir'de kısırlık testlerini adet döngüsünün hangi günü yaptırmalıyım?

Hormon testleri ve rahim filmi çoğunlukla döngünün belirli günlerine göre planlanır; bu yüzden ilk görüşmede takviminizi birlikte çıkarıyoruz. Torbalı'daki muayenehanemizde kısırlık değerlendirmesini Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yürütür: ilk görüşme, muayene, testler ve sonuç görüşmesi bu sırayla ilerler. Mümkünse ilk görüşmeye eşinizle birlikte gelmeniz, sorunun iki tarafının aynı anda konuşulmasını sağlar.

Kliniğimiz pazar hariç her gün açıktır. Test günlerini adet takviminize göre ayarlamak için bizi önceden arayabilirsiniz. Randevu için iletişim ve randevu sayfasını kullanabilir ya da telefonla ulaşabilirsiniz.