Gebelikte Tarama Testleri: Hangi Test Hangi Haftada Yapılır?

Gebelikte tarama testleri, bebekte kromozom farklılığı ya da yapısal bir sorun olma olasılığını ve annede gelişebilecek bazı durumları erken dönemde belirlemek için yapılan testlerdir. Bu testler tanı koymaz; bir risk hesabı verir ve gerekirse ileri incelemeye karar vermeye yardım eder. Hangi testin hangi haftada yapılacağı son adet tarihine ve ilk ultrason ölçümlerine göre planlanır. Testlerin her birinin belirli bir zaman penceresi olduğu için takvimi gebeliğin başında bilmek, hiçbirini kaçırmamanızı sağlar.

Gebelikte Tarama Testleri Nelerdir?

Tarama testleri iki gruba ayrılabilir: bebeğe yönelik genetik ve yapısal taramalar ile annenin sağlığına yönelik taramalar. Bebeğe yönelik olanlar kan testi ve ultrason ölçümlerini birleştirerek bir olasılık hesaplar. Anneye yönelik olanlar ise kan grubu, kansızlık, idrar yolu enfeksiyonu ve gebelik şekeri gibi durumları araştırır.

• İlk muayene tahlilleri: Kan grubu ve Rh faktörü, tam kan sayımı, idrar tahlili ve hekimin gerekli gördüğü enfeksiyon taramaları.
• İlk üç ay taraması: İkili test ile ense kalınlığı ölçümünün birlikte değerlendirildiği birleşik tarama.
• Hücre dışı DNA testi: Anne kanındaki bebeğe ait DNA parçalarından bazı kromozom farklılıklarının taranması.
• İkinci üç ay taraması: Üçlü ya da dörtlü test ve ayrıntılı ultrason.
• Gebelik şekeri taraması: Şeker yükleme testi.

Tarama Testi ile Tanı Testi Arasındaki Fark Nedir?

Tarama testi "risk yüksek mi, düşük mü?" sorusuna cevap verir; tanı testi ise "bebekte bu durum var mı?" sorusunu cevaplar. Tarama testleri anne kanı ve ultrasonla yapıldığı için bebeğe dokunulmaz ve düşük riski taşımaz. Tanı testlerinde ise plasentadan ya da bebeği çevreleyen sıvıdan örnek alınır.

Bu ayrım önemlidir, çünkü düşük riskli bir tarama sonucu bebekte hiçbir sorun olmadığı anlamına gelmez. Yüksek riskli bir sonuç da bebeğin hasta olduğu anlamına gelmez; yalnızca daha ayrıntılı inceleme seçeneğinin konuşulması gerektiğini gösterir.

Gebelikte Hangi Test Hangi Haftada Yapılır?

Gebelik haftası son adetin ilk gününden sayılır ve ilk ultrasonla düzeltilebilir. Testlerin genel zamanlaması şöyledir; kişisel takviminizi ilk muayenede birlikte çıkarıyoruz:

Tablonun son satırındaki gebelik şekeri ve OGTT testi, bebeğe değil anneye yönelik bir taramadır ve hazırlığı diğerlerinden farklıdır.

İkili Test ve Ense Kalınlığı Ölçümü Nedir?

İkili test, anne kanında iki gebelik maddesinin (serbest beta hCG ve PAPP-A) ölçülmesidir. Aynı dönemde ultrasonla bebeğin ense arkasındaki sıvı birikiminin kalınlığı ölçülür. Bu iki bilgi annenin yaşıyla birleştirilerek Down sendromu gibi bazı kromozom farklılıkları için bir olasılık hesaplanır.

Ense kalınlığı ölçümü belirli bir bebek boyu aralığında yapılabildiği için 11-14. haftalar arasındaki zaman penceresi kaçırılmamalıdır. Bu ultrason aynı zamanda gebelik haftasını doğrulama, ikiz gebeliği belirleme ve bebeğin erken yapısal değerlendirmesi için de fırsattır.

Üçlü ve Dörtlü Test Ne Zaman Tercih Edilir?

Üçlü ve dörtlü test, ikinci üç ayın başında anne kanında üç ya da dört maddenin ölçülmesiyle yapılan taramadır. İlk üç ay taraması zamanında yapılamamış gebelerde tercih edilebilir. Bu test kromozom farklılıklarının yanında omurga ve beyin gelişimini etkileyen açık nöral tüp defekti olasılığı hakkında da bilgi verir.

İlk üç ayda birleşik tarama yapılmış bir gebelikte ayrıca dörtlü test gerekip gerekmediğini sizinle birlikte değerlendiriyoruz. Aynı amaçla birden fazla tarama yapmak her zaman daha fazla bilgi anlamına gelmez, bazen gereksiz kaygıya yol açabilir.

Hücre Dışı DNA Testi (NIPT) Kimlere Önerilir?

Hücre dışı DNA testi, anne kanında dolaşan ve plasentadan gelen DNA parçalarını inceleyen bir tarama testidir. Belirli kromozom farklılıklarında diğer taramalara göre daha yüksek doğrulukla sonuç verir, ancak yine de tanı testi değildir. Pozitif sonuç tanı testiyle doğrulanmadan gebelikle ilgili bir karar verilmez.

Bu test, ikili test sonucu riskli çıkan gebelere, önceki gebeliğinde kromozom farklılığı olan ailelere ya da ileri anne yaşında gebelik söz konusu olduğunda seçenek olarak sunulabilir. İkiz gebelikte ve tüp bebekle oluşan gebeliklerde testin yorumlanması farklılık gösterebileceğinden kararı sizinle birlikte veriyoruz.

Ayrıntılı Ultrason Neleri Gösterir?

Ayrıntılı ultrason, bebeğin beyin, yüz, kalp, karın içi organları, böbrekleri, omurgası ve kol-bacak yapısının sistemli biçimde incelendiği muayenedir. Aynı muayenede plasentanın yeri, amniyon sıvısı miktarı ve bebeğin büyümesi de değerlendirilir. Genellikle ikinci üç ayın ortasında yapılır.

3D ve 4D görüntüleme bebeğin yüzünü daha anlaşılır gösterebilir, ancak tarama açısından asıl değeri olan iki boyutlu sistemli incelemedir. Ultrasonda şüpheli bir bulgu görülürse ikinci bir ayrıntılı değerlendirme planlanabilir.

Kan Uyuşmazlığı Taraması Neden Yapılır?

Kan uyuşmazlığı taraması, Rh negatif kan grubuna sahip annenin Rh pozitif bir bebeğe karşı antikor geliştirip geliştirmediğini anlamak için yapılır. Bu nedenle ilk muayenede annenin kan grubu mutlaka öğrenilir. Anne Rh negatifse babanın kan grubu da sorulur ve kanda antikor taraması (indirekt Coombs testi) planlanır.

Antikor gelişmesini önlemek için gebeliğin uygun döneminde ve doğumdan sonra koruyucu iğne (anti-D) önerilebilir. Gebelikte kanama, düşük, dış gebelik, karına darbe ya da tanı testi gibi durumlarda da bu iğnenin gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir. Rh negatif bir anne olarak kan grubunuzu her muayenede hatırlatmanız takibi kolaylaştırır.

Tarama testlerinden önce aç kalmak gerekir mi?

İkili test, dörtlü test ve hücre dışı DNA testi için genellikle aç kalmak gerekmez. Şeker yükleme testi ise uygulanan yönteme göre açlık gerektirebilir. Hangi teste nasıl hazırlanacağınızı randevu sırasında size ayrıca bildiriyoruz.

Tarama Testi Riskli Çıkarsa Ne Olur?

Riskli bir tarama sonucu, ailenin bilgilendirildiği ve seçeneklerin konuşulduğu bir görüşmeyle devam eder. Bu süreçte izlenen yol genellikle şöyledir:

1. Sonucun açıklanması: Hesaplanan olasılığın ne anlama geldiği sade bir dille konuşulur.
2. Ultrason bulgularının gözden geçirilmesi: Ense kalınlığı ve bebeğin yapısı yeniden değerlendirilir.
3. Seçeneklerin sunulması: Hücre dışı DNA testi ya da tanı testi seçenekleri anlatılır.
4. Tanı testi: İlk üç ayın sonunda plasentadan örnek alınması (koryon villus örneklemesi) ya da ikinci üç ayda amniyon sıvısından örnek alınması (amniyosentez) ile kromozom analizi yapılır.
5. Sonuca göre plan: Gebeliğin takip sıklığı ve doğum planı sonuca göre belirlenir.

Tanı testleri az da olsa düşük riski taşıdığı için yapılıp yapılmayacağı aileyle birlikte kararlaştırılır. Tarama sonucu ya da başka nedenlerle yakın izlem gereken gebelikler riskli gebelik takibi kapsamında daha sık kontrolle izlenir.

Tarama testlerinin haftasını kaçırmamak için İzmir'de ne zaman randevu almalıyım?

Gebelik takibine başladığınızda ilk muayenede tarama takviminizi sizinle birlikte çıkarıyoruz. Son adet tarihi ve ilk ultrason ölçümüne göre ikili test, ayrıntılı ultrason ve şeker taraması için uygun haftaları belirliyoruz. Sonuçlar çıktığında her birinin ne anlama geldiğini muayenede açıkça konuşuyoruz.

İlk randevuyu gebeliğin ilk haftalarında almak, ikili test penceresini kaçırmamanın en kolay yoludur. Taramalarınızı muayenehanemizde Op. Dr. Hayri Aksüt ile takip ettirebilirsiniz. Tarama testlerinin zamanını kaçırmamak için randevunuzu telefon ya da WhatsApp ile önceden planlayabilirsiniz. Taramalar, gebelik ve doğum takibinizin diğer kontrolleriyle aynı takvimde yürür.