Yumurta ve Embriyo Dondurma: Kimlere Uygulanır, Süreç Nasıl İşler?

Yumurta dondurma, kadının bugünkü yumurtalarını ileride kullanmak üzere saklayarak doğurganlığını korumaya yönelik bir yöntemdir. Embriyo dondurma ise evli çiftlerde, tüp bebek sürecinde oluşan embriyoların sonraki bir döngüde kullanılmak üzere saklanmasıdır. Hangi yöntemin size uygun olduğunu; yaş, yumurtalık rezervi, sağlık durumu ve yasal çerçeveyi birlikte düşünerek belirliyoruz.

Yumurta Dondurma Nedir?

Yumurta dondurma, yumurtalıkların hormon ilaçlarıyla uyarılması, olgunlaşan yumurtaların toplanması ve bu yumurtaların vitrifikasyon adı verilen hızlı dondurma yöntemiyle sıvı azot içinde saklanmasıdır. Vitrifikasyon, hücrenin içinde buz kristali oluşmasını önleyerek yumurtanın yapısını korumayı amaçlar.

Dondurulan yumurtalar, toplandıkları günkü biyolojik özelliklerini korur. Yani yumurta otuzlu yaşların başında dondurulduysa, yıllar sonra kullanıldığında da o yaşın yumurta kalitesini yansıtır. Rahim ise yaşla daha az etkilendiği için, saklanan yumurtalarla ileri yaşlarda da gebelik denenebilir. Ancak ileri yaşta gebelikte yüksek tansiyon, gebelik şekeri ve erken doğum gibi risklerin arttığı unutulmamalıdır; bu yüzden gebeliğin zamanlamasını da birlikte planlıyoruz.

Embriyo Dondurma Nedir, Yumurta Dondurmadan Farkı Ne?

Embriyo dondurmada yumurtalar toplandıktan sonra eşin spermiyle döllenir ve oluşan embriyolar dondurulur. Yumurta dondurmadan temel farkı, döllenmenin dondurma öncesinde yapılmasıdır.

• Kimler için: Yumurta dondurma evli olmayan kadınlarda da mevzuatın izin verdiği durumlarda yapılabilir; embriyo dondurma yalnızca evli çiftlerde uygulanır.
• Bilgi değeri: Embriyo dondurmada döllenme ve embriyo gelişimi önceden görüldüğü için elde kaç embriyo olduğu bilinir.
• Kullanım: Saklanan embriyolar ve yumurtalar ileride yalnızca eşlerin birlikte onayıyla ve aynı eşle kullanılabilir.

Tüp bebek tedavisinde taze transferden sonra artan uygun embriyolar da dondurularak saklanabilir. Bu embriyolar daha sonra dondurulmuş embriyo transferi ile, yeniden yumurta toplamaya gerek kalmadan kullanılır.

Yumurta Dondurma Kimlere Uygulanır?

Ülkemizde yumurta dondurmanın hangi durumlarda yapılabileceği Sağlık Bakanlığı mevzuatıyla belirlenir. Tıbbi gerekçeler bu çerçevenin temelini oluşturur. Başlıca durumlar şunlardır:

• Kanser tedavisi alacak kadınlar: Kemoterapi ve radyoterapi yumurtalıklara zarar verebileceği için tedavi öncesinde yumurta ya da embriyo dondurma konuşulur.
• Yumurtalık rezervi azalmış kadınlar: AMH değeri düşük ve antral folikül sayısı az olan kadınlarda zaman önem kazanır.
• Ailesinde erken menopoz öyküsü olanlar: Anne ya da kız kardeşte erken menopoz, rezervin erken azalabileceğine işaret edebilir.
• Yumurtalık dokusunu etkileyebilecek ameliyat planlananlar: Örneğin iki taraflı ya da tekrarlayan yumurtalık kisti ameliyatları.
• Bazı genetik ve bağışıklık hastalıkları: Yumurtalık işlevini erken yitirme riski taşıyan durumlar.

Yumurtalık rezervi AMH testi ve ultrasonla antral folikül sayımı gibi kısırlık tetkikleri ile ölçülür. Yumurta dondurmanın kimlere ve hangi yaşta önerildiği de ayrıca ele alınır.

Yumurta Dondurmada Yaş Neden Bu Kadar Önemli?

Yumurta dondurmanın sonucunu belirleyen en önemli etken, yumurtaların toplandığı yaştır. Kadın yaşı ilerledikçe hem yumurta sayısı azalır hem de yumurtalarda kromozom bozukluğu olasılığı artar. Bu nedenle genç yaşta dondurulan yumurtaların ileride sağlıklı bir gebeliğe dönüşme şansı daha yüksektir.

İleri yaşta yumurta dondurmak mümkündür, ancak aynı şansı elde etmek için daha fazla yumurta gerekir ve bazen birden fazla toplama döngüsü planlanabilir. Bu konuda gerçekçi bir beklenti oluşturmak, kararın önemli bir parçasıdır. Hiçbir dondurma işlemi gelecekte gebeliği güvence altına almaz; yalnızca bir şans saklar.

Yumurta Dondurma Nasıl Yapılır?

Yumurta dondurma süreci, tüp bebek tedavisinin yumurta toplama aşamasına kadar olan bölümüne benzer. Genel adımlar şöyledir:

1. Ön değerlendirme: Öykü alınır, vajinal ultrasonla antral folikül sayısına bakılır, AMH ve diğer hormonlar ölçülür.
2. Bilgilendirme ve onam: Yöntemin olasılıkları, riskleri, saklama koşulları ve yasal çerçeve konuşulur, yazılı onam alınır.
3. Yumurtalıkların uyarılması: Birden fazla folikülün gelişmesi için hormon iğneleri kullanılır. İlaç dozu yaşa ve rezerve göre belirlenir.
4. Ultrason takibi: Foliküllerin büyümesi aralıklı ultrason ve gerekirse kan testleriyle izlenir.
5. Çatlatma iğnesi: Foliküller yeterli büyüklüğe ulaşınca yumurtaların son olgunlaşması için iğne yapılır.
6. Yumurta toplama: Kısa süreli anestezi altında, vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle foliküllerden yumurtalar alınır.
7. Dondurma: Olgun yumurtalar laboratuvarda vitrifikasyonla dondurulur; embriyo dondurmada önce döllenme yapılır.

Kanser hastalarında süreç nasıl hızlandırılır?

Kanser tedavisinin geciktirilmemesi gereken durumlarda, yumurtalık uyarımına adet döngüsünün herhangi bir gününde başlanabilen protokoller kullanılabilir. Hormona duyarlı kanserlerde östrojen yükselmesini sınırlayan ilaçlar tedaviye eklenebilir. Bu kararları onkoloğunuzla birlikte veriyoruz.

Yumurta Dondurma Süreci Ne Kadar Sürer, Kaç Kez Gelmek Gerekir?

Yumurta dondurma süreci, uyarım ilaçlarının başlamasından yumurta toplamaya kadar genellikle iki haftayı biraz aşan bir dönemi kapsar. Süre, yumurtalıkların ilaçlara verdiği yanıta göre birkaç gün uzayıp kısalabilir.

Bu dönemde foliküllerin büyümesini izlemek için birkaç ultrason kontrolü yapılır. Kontrollerin sayısı ve günleri kişiye göre belirlenir. Toplama günü önceden belli olmaz; foliküller uygun büyüklüğe ulaştığında çatlatma iğnesiyle birlikte netleşir. İş ve yol planı yapacaksanız bu esnekliği baştan sizinle konuşuyoruz.

Kaç yumurta dondurmak yeterli olur?

Herkes için geçerli tek bir yumurta sayısı yoktur. Gerekli sayı, yumurtaların toplandığı yaşa ve kişinin ileride kaç çocuk sahibi olmak istediğine göre değişir. Yaş ilerledikçe aynı şansı yakalamak için daha fazla yumurta gerekir. Tek bir toplama döngüsünde elde edilen yumurta sayısı yetersiz kalırsa, ikinci bir döngü planlanması konuşulabilir.

Yumurta dondurmadan önce nelere dikkat edilmeli?

Sigaranın bırakılması, sağlıklı kiloya yaklaşılması ve kullandığınız ilaçları bize bildirmeniz hazırlığın parçasıdır. Doğum kontrol hapı kullanılıyorsa, ne zaman bırakılacağı planlamaya göre belirlenir. Kronik bir hastalığınız varsa, uyarım öncesinde bu hastalığın kontrol altında olması gerekir.

Yumurta Dondurmanın Riskleri Nelerdir?

Yumurta dondurma genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir, ancak yumurtalık uyarımı ve toplama aşamasına ait riskleri vardır.

• Yumurtalık aşırı uyarılma sendromu (OHSS): Yumurtalıkların ilaçlara aşırı yanıtı sonucu karında şişkinlik, sıvı birikimi ve ağrı görülebilir. Uygun protokol seçimiyle risk azaltılır.
• Toplama işlemine bağlı riskler: Nadiren kanama, enfeksiyon ya da çevre organlarda yaralanma olabilir.
• Anestezi riskleri: Kısa süreli anesteziye ait genel riskler geçerlidir.
• Duygusal yük: Toplanan yumurta sayısının beklentinin altında kalması hayal kırıklığı yaratabilir.

İşlem sonrasında birkaç gün kasıkta dolgunluk ve hafif ağrı olabilir. Şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, idrar miktarında belirgin azalma ya da hızlı kilo artışı olursa vakit kaybetmeden bize ulaşın; ulaşamıyorsanız en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

Dondurulan Yumurta ve Embriyolar Nasıl Saklanır, Nasıl Kullanılır?

Dondurulan yumurta ve embriyolar, çok düşük sıcaklıktaki sıvı azot tanklarında saklanır. Saklama süresi, yenileme koşulları ve gerekli yazılı onamlar Sağlık Bakanlığı mevzuatına göre belirlenir; saklama süresi dolmadan yenileme yapılmazsa saklanan materyalin akıbeti de bu kurallara tabidir. Saklamaya ilişkin ayrıntıları muayenede tek tek anlatıyoruz.

Gebelik istendiğinde yumurtalar çözülür ve eşin spermiyle mikroenjeksiyon yöntemiyle döllenir. Gelişen embriyo, rahmin uygun şekilde hazırlanmasından sonra transfer edilir. Bu aşama, tüp bebek tedavisi sürecinin laboratuvar ve transfer basamaklarıyla aynı şekilde ilerler. Ülkemizde saklanan yumurtalar ve embriyolar başka bir kişiye verilemez, başka bir kişinin sperm ya da yumurtasıyla kullanılamaz.

Dondurmanın bebek sağlığına etkisi var mı?

Vitrifikasyonla dondurulmuş yumurta ve embriyolardan doğan bebeklerle ilgili mevcut veriler, doğumsal anomali riskinde belirgin bir artış göstermemektedir. Bu konudaki uzun dönemli izlem çalışmaları sürmektedir.

Embriyo dondurmada eşin süreçte bulunması gerekir mi?

Embriyo dondurmada yumurta toplama günü eşten taze sperm örneği alınması planlanır; bu nedenle eşin o gün hazır bulunması gerekir. Sperm örneğinin o gün verilememe olasılığı varsa, önceden sperm dondurulması gibi seçenekler konuşulabilir. Yazılı onam formları da iki eş tarafından birlikte imzalanır.

Dondurulmuş yumurtalarla gebelik şansı taze yumurtalarla aynı mı?

Vitrifikasyon yönteminin yaygınlaşmasıyla çözülen yumurtalarla elde edilen sonuçlar belirgin biçimde iyileşmiştir; ancak sonuç her merkezde ve her kişide aynı değildir. Yine de çözme aşamasında bir miktar yumurta kaybı olabileceği hesaba katılır. Belirleyici olan, yumurtaların hangi yaşta dondurulduğu ve sayısıdır.

Hekimden Not: Yumurta Dondurmayı Hangi Durumda Önermem?

Bir tedavinin işe yarayacağına inanmıyorsak, maddi karşılığı olsa dahi o tedaviyi önermiyoruz. Yumurta dondurma geleceğe dönük bir umut olduğu için, bu umudun gerçekçi temellere dayanması özellikle önemlidir.

Yumurta dondurma genellikle şu durumlarda önerilmez ya da farklı bir yol konuşulur:

• Yumurtalık rezervi çok düşük ve uyarıma yanıt beklenmiyorsa
• Kadının yaşı, saklanabilecek yumurtalarla anlamlı bir şans sağlamayacak kadar ilerlemişse
• Evli ve şu anda çocuk isteyen bir çift için doğrudan gebelik denemesi ya da tüp bebek daha uygunsa
• Uyarım sürecinin annenin sağlığına ya da kanser tedavisinin zamanlamasına zarar vereceği düşünülüyorsa

Böyle durumlarda neden önermediğimizi açıkça anlatıyor, size uygun diğer seçenekleri konuşuyoruz. Yumurta dondurmanın bir sigorta değil, gelecekte kullanılabilecek bir olasılık olduğunu bilmek, kararı daha sağlıklı vermenizi sağlar. Karar verirken acele etmeden sorularınızı sormanız önerilir.

Yumurtalarımı dondurmayı düşünüyorum, İzmir'de ilk görüşmede neye bakılır?

İlk görüşmede yumurtalık rezervinize ve yaşınıza bakarak dondurmanın size ne kazandıracağını konuşuyoruz. Yumurta ve embriyo dondurma değerlendirmesi, Torbalı'daki muayenehanemizde yapacağımız ilk görüşme ve muayeneyle başlar. Vajinal ultrasonla antral folikül sayısına bakıyor, AMH ve diğer hormon testlerini planlıyoruz. Sonuçlara göre dondurmanın sizin için ne anlama geldiğini, kaç döngü gerekebileceğini ve sürecin takvimini birlikte konuşuyoruz.

Uyarımdan dondurmaya kadar süreci Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yürütür; uyarım dönemindeki ultrason kontrollerinizi muayenehanemizde yapıyoruz. Yumurta toplama gününün nasıl planlandığını görüşmede ayrıntılı anlatıyoruz.

Ön görüşme için telefonla arayabilir ya da iletişim bilgilerimizdeki WhatsApp hattından mesaj gönderebilirsiniz.