PCOS Belirtileri: Polikistik Over Sendromu, Tanısı ve Kısırlıkla İlişkisi

PCOS belirtileri genellikle seyrek ya da düzensiz adet, yüzde ve vücutta tüylenme, sivilce ve gebe kalmada güçlük olarak ortaya çıkar. Polikistik over sendromu (PCOS), yumurtalıkların düzenli yumurta bırakamadığı ve erkeklik hormonlarının (androjen) etkisinin arttığı hormonal bir durumdur. Adındaki "kist" kelimesine rağmen bu, yumurtalık kisti hastalığı değildir. Doğru tanı konduğunda belirtilerin büyük kısmı tedavi ve yaşam düzeni değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir.

Polikistik Over Sendromu Nedir?

Normal bir adet döngüsünde yumurtalıkta birkaç küçük kese (folikül) gelişmeye başlar ve bunlardan biri olgunlaşarak yumurtlama gerçekleşir. PCOS'ta bu olgunlaşma süreci aksar: foliküller belirli bir boyuta kadar büyür, ancak yumurtlama düzenli olarak gerçekleşmez. Ultrasonda görülen çok sayıda küçük folikül, yumurtalıklara "polikistik" görünümünü verir.

PCOS yalnızca yumurtalıkları ilgilendiren bir sorun değildir. İnsülin hormonunun etkisi, kilo dengesi, cilt ve saç sağlığı ile uzun dönemde şeker ve kalp-damar sağlığı da bu tablonun parçasıdır. Bu yüzden tedavi, yalnızca gebelik isteği olan kadınlar için değil, her yaşta önemlidir.

PCOS ile Yumurtalık Kisti Aynı Şey mi?

Hayır. Yumurtalık kisti, yumurtalıkta sıvı dolu bir kesenin büyümesidir. PCOS'ta ise yumurtalıkta büyümesi duraklamış çok sayıda küçük folikül bulunur ve asıl sorun hormonal düzendedir. Fonksiyonel kist, çikolata kisti ya da dermoid gibi yumurtalık kisti türleri ise farklı bir takip ve tedavi gerektirir.

PCOS Belirtileri Nelerdir?

PCOS her kadında aynı belirtilerle ortaya çıkmaz. Bazı kadınlarda yalnızca adet düzensizliği varken, bazılarında cilt bulguları ön plandadır. Belirtiler genellikle ergenlik döneminden sonra başlar.

• Seyrek ya da düzensiz adet: Adetlerin iki üç ayda bir gelmesi, aralıkların öngörülemez olması ya da uzun süre hiç gelmemesi
• Tüylenme (hirsutizm): Yüz, çene, göğüs, karın ve sırtta kalın, koyu kılların artması
• Sivilce ve yağlı cilt: Ergenlik sonrasında da süren ya da yeni başlayan sivilceler
• Saç dökülmesi: Saçların özellikle tepe bölgesinde incelmesi
• Kilo alma eğilimi: Özellikle bel çevresinde yağlanma ve kilo vermede güçlük
• Ciltte koyulaşma: Boyun, koltuk altı ya da kasıkta koyu renkli, kadifemsi lekeler (insülin direncinin işareti olabilir)
• Gebe kalmada güçlük: Düzenli yumurtlama olmadığı için gebeliğin gecikmesi

Adet düzensizliğinin PCOS dışında başka nedenleri de vardır: tiroit hastalıkları, süt hormonu (prolaktin) yüksekliği, aşırı kilo kaybı ya da yoğun stres bunlardan bazılarıdır. Bu yüzden adet düzensizliği olan her kadında PCOS tanısından önce bu nedenler de kan tetkikleriyle araştırılır.

PCOS Neden Olur?

PCOS'un nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genetik yatkınlık ve hormonal etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Annesinde ya da kız kardeşinde PCOS bulunan kadınlarda olasılık daha yüksektir.

İnsülin direnci, yani vücudun insüline beklenen yanıtı vermemesi, PCOS'ta önemli bir yer tutar. Kandaki insülin düzeyinin yükselmesi yumurtalıkların daha fazla androjen üretmesine yol açabilir; bu da yumurtlamayı bozar ve tüylenme, sivilce gibi belirtileri artırır. Fazla kilo insülin direncini artırdığı için belirtileri belirginleştirebilir, ancak normal kilodaki kadınlarda da PCOS görülebilir.

PCOS Nasıl Teşhis Edilir?

PCOS tanısı bir testle değil, birkaç bulgunun birlikte değerlendirilmesiyle konur. ESHRE'nin de içinde yer aldığı uluslararası PCOS kılavuzuna göre, yetişkin kadınlarda aşağıdaki üç ölçütten en az ikisinin bulunması ve benzer tablo yaratan diğer nedenlerin dışlanması gerekir:

1. Yumurtlama bozukluğu: Seyrek, düzensiz ya da hiç gelmeyen adetler
2. Androjen fazlalığı: Tüylenme ve sivilce gibi bulgular ya da kan tetkiklerinde erkeklik hormonlarının yüksek çıkması
3. Polikistik yumurtalık: Ultrasonda polikistik görünüm; güncel kılavuzda yetişkinlerde ultrason yerine AMH ölçümü de kullanılabilir

Tanı sürecinde tiroit hormonları, prolaktin ve diğer hormonlar da ölçülerek benzer belirtiler yapan durumlar araştırılır. Ergenlik döneminde, adetler henüz düzene oturmadığı için tanı daha dikkatli konur ve ultrason tanı ölçütü olarak önerilmez.

Tanıdan Sonra Hangi Tetkikler Yapılır?

PCOS tanısı alan kadınlarda şeker metabolizması (açlık şekeri ya da şeker yükleme testi), kan yağları ve tansiyon değerlendirilir. Bu tetkikler uzun dönem sağlık risklerini erken fark etmeye yöneliktir.

PCOS Kısırlık Yapar mı?

PCOS, yumurtlamanın düzenli olmamasına bağlı olarak gebe kalmayı zorlaştırabilir; ancak PCOS olan kadınların gebe kalamayacağı anlamına gelmez. Yumurtlamayı düzenleyen tedavilerle gebelik elde edilebilir. Gebe kalamayan bir çiftte PCOS saptandığında bile eşin sperm tetkiki ve tüplerin açıklığı gibi diğer değerlendirmeler de yapılır. Tedavi basamakları, infertilite ve tüp bebek değerlendirmesinin bütün sonuçlarına göre seçilir.

Gebelik İsteyen PCOS Hastasında Tedavi Basamakları

1. Yaşam düzeni: Fazla kilo varsa beslenme ve hareket düzeniyle kilo vermek, kendiliğinden yumurtlama olasılığını artırabilir.
2. Yumurtlatma ilaçları: Uluslararası kılavuzda letrozol ilk seçenek olarak öne çıkar; klomifen sitrat da kullanılabilir. İlacın etkisi ultrasonla izlenir.
3. Yumurta takibi: Foliküllerin büyümesi ve yumurtlama zamanı yumurta takibi ile ultrasonda izlenerek ilişki zamanı planlanır.
4. Aşılama: Yumurtlama sağlansa da gebelik olmazsa, hazırlanan spermin yumurtlama zamanında rahim içine verildiği aşılama (IUI) düşünülebilir.
5. Tüp bebek: Diğer yöntemlerle sonuç alınamazsa ya da başka bir kısırlık nedeni eşlik ediyorsa tüp bebek tedavisi gündeme gelir.

PCOS'ta Yumurtlama Tedavisi Neden Yakından İzlenmelidir?

PCOS olan kadınların yumurtalıkları ilaçlara güçlü yanıt verebilir. Bu durum aynı anda çok sayıda folikülün gelişmesine, çoğul gebelik olasılığının artmasına ve yumurtalıkların aşırı uyarılmasına (OHSS) yol açabilir. Bu nedenle ilaç dozu kişiye göre ayarlanır ve tedavi ultrasonla izlenir.

Gebelik İstemeyen Kadınlarda PCOS Nasıl Tedavi Edilir?

Gebelik planı olmayan kadınlarda tedavinin amacı, adet düzenini sağlamak, cilt ve kıl şikâyetlerini azaltmak ve uzun dönem riskleri düşürmektir.

• Hormonal ilaçlar: Adetleri düzenler, rahim iç zarını korur ve tüylenme ile sivilceyi azaltabilir.
• İnsülin direncine yönelik ilaçlar: Uygun kadınlarda metformin gibi ilaçlar kullanılabilir.
• Tüylenme ve cilt tedavisi: İlaç tedavisine ek olarak kozmetik yöntemlerden yararlanılabilir.
• Beslenme ve hareket: Kilo yönetimi, ilaçlardan bağımsız olarak belirtileri hafifletir.

PCOS Uzun Dönemde Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açabilir?

PCOS olan kadınlarda bazı sağlık sorunlarının görülme olasılığı artar. Bunları bilmek, düzenli kontrollerle erken önlem almayı sağlar.

• Tip 2 diyabet ve gebelik şekeri
• Yüksek kolesterol ve tansiyon
• Uzun süre adet görülmemesine bağlı rahim iç zarı kalınlaşması
• Uyku apnesi
• Kaygı ve depresif ruh hali

Uzun süre adet görmeyen PCOS hastalarında rahim iç zarının düzenli olarak dökülmesini sağlamak, rahim sağlığı açısından önemlidir.

PCOS Şüphesinde Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

• Adetleriniz 35 günden uzun aralıklarla geliyor ya da yılda sekiz kezden az görüyorsanız
• Yüzde ve vücutta tüylenme kısa sürede belirgin şekilde arttıysa
• Üç aydan uzun süredir hiç adet görmediyseniz
• Bir yıldır düzenli ilişkiye rağmen gebelik olmuyorsa (35 yaş ve üzerindeyseniz 6 ay sonunda)

PCOS tanısı aldım ve bebek istiyorum, İzmir'de tedaviye nereden başlanır?

Gebelik isteği olan PCOS hastalarında tedavi çoğunlukla adet düzeninin ve yumurtlamanın değerlendirilmesiyle başlar. Muayenehanemizde tedavinizi Op. Dr. Hayri Aksüt bizzat yürütür. İlk görüşmede adet öykünüzü ve şikâyetlerinizi dinliyor; muayene, ultrason ve gerekli kan tetkikleriyle tanıyı netleştiriyoruz. Tedavi planını, gebelik isteğinizin olup olmamasına göre sizinle birlikte belirliyoruz. Yumurtlatma ilacını yalnızca gebelik isteği varsa ve gerçekten gerektiğinde başlatıyoruz.

Gebelik planı olmasa da PCOS'un uzun dönem takibi, yıllık kadın hastalıkları kontrolünüzle birlikte yapılabilir. Randevu almak için iletişim ve randevu bilgilerimizi kullanabilir ya da telefonla ulaşabilirsiniz.