Aşılama Tedavisi (IUI): Kimlere Uygulanır, Nasıl Yapılır?

Aşılama tedavisi, hazırlanmış spermin yumurtlama zamanında doğrudan rahim içine bırakıldığı, basit ve anestezi gerektirmeyen bir kısırlık tedavisidir. Amaç, sağlıklı ve hareketli spermin yumurtaya olabildiğince yakın bir noktaya ulaşmasını sağlamaktır. Yöntemin size uygun olup olmadığını, tüplerin, spermin ve yumurtlamanın durumuna bakarak birlikte belirliyoruz.

Aşılama Nedir?

Halk arasında aşılama, tıp dilinde intrauterin inseminasyon (IUI) olarak bilinir. Normal ilişkide sperm hücreleri rahim ağzından geçip tüplere ulaşmak için uzun bir yol kat eder ve bu yolda büyük kısmı elenir. Aşılamada bu yolun bir bölümü kısaltılır.

Eşten alınan sperm örneği laboratuvarda yıkanır; meni sıvısı ayrılır, hareketli spermler seçilip küçük bir hacimde yoğunlaştırılır. Bu hazırlanmış örnek ince ve yumuşak bir kateterle rahim boşluğuna verilir. Döllenme, doğal gebelikte olduğu gibi tüpün içinde, vücutta gerçekleşir.

Aşılama ile tüp bebek arasındaki fark nedir?

Aşılamada yumurta vücuttan alınmaz, döllenme kendiliğinden tüpte olur. Tüp bebek tedavisinde ise yumurtalar toplanır, laboratuvarda döllenir ve oluşan embriyo rahme yerleştirilir. Aşılama daha az ilaç ve işlem gerektirir, ancak her durum için uygun değildir.

Aşılama Tedavisi Kimlere Uygulanır?

Aşılamanın işe yarayabilmesi için en az bir tüpün açık olması ve eşin spermlerinin belirli bir düzeyin üzerinde olması gerekir. Bu koşullar sağlandığında şu durumlarda düşünülebilir:

• Hafif ya da orta düzeyde sperm sayısı veya hareket azlığı
• İlaçla düzeltilebilen yumurtlama bozuklukları, örneğin polikistik over sendromu
• Açıklanamayan infertilite
• Rahim ağzına bağlı sorunlar ya da rahim ağzı ameliyatı geçirmiş olmak
• İlişki sırasında yaşanan güçlükler ya da boşalma sorunları
• Hafif evre endometriozis

Aşılama kimlere uygun değildir?

Her iki tüpün kapalı olması, sperm değerlerinin çok düşük olması, yumurta rezervinin belirgin azalması ve ileri evre endometriozis aşılama için uygun durumlar değildir. Bu çiftlerde aşılamada zaman kaybetmek yerine doğrudan tüp bebek konuşulur. Bu ayrımı yapabilmek için önce kısırlık tetkikleri tamamlanmalıdır.

Aşılama için yaş sınırı var mı?

Aşılamanın uygun olup olmadığı, kadının yaşı ve yumurta rezerviyle birlikte kişiye göre değerlendirilir. Yaş ilerledikçe yöntemin etkinliği azalır ve bekleyerek geçen her döngü daha değerli hale gelir. Yumurta rezervi azalmış ya da kırklı yaşlara yaklaşmış kadınlarda aşılamayı atlayıp tüp bebeğe geçmek daha mantıklı olabilir. Genç bir kadında ise aşılama, daha yoğun tedavilerden önce denenebilecek makul bir basamaktır.

Aşılama Öncesi Hangi Testler Gerekir?

Aşılamaya karar vermeden önce üç soru cevaplanır: kadın yumurtluyor mu, tüpler açık mı ve sperm yeterli mi?

• Tüplerin durumu: Rahim filmiyle tüplerin açıklığı gösterilir.
• Sperm analizi: Hareketli sperm sayısının aşılama için yeterli olup olmadığı değerlendirilir.
• Yumurta rezervi ve hormonlar: İlaç dozunun belirlenmesine yardımcı olur.
• Ultrason: Rahim içinde polip ya da miyom gibi tutunmayı engelleyebilecek bir sorun olup olmadığına bakılır.

Aşılama Nasıl Yapılır? Adım Adım

1. Adetin başında kontrol: Adetin ilk günlerinde ultrasonla yumurtalıklara bakılır, kist olup olmadığı kontrol edilir.
2. Yumurtalık uyarımı: Gerekli görülürse hap ya da düşük doz iğne şeklinde yumurtlama ilacı başlanır.
3. Folikül izlemi: Birkaç gün arayla yapılan ultrasonlarla folikülün büyümesi izlenir. Bu izlem yumurta takibi ile aynı şekilde yapılır.
4. Çatlatma iğnesi: Folikül uygun büyüklüğe ulaşınca yumurtlamayı tetikleyen iğne yapılır.
5. Sperm hazırlığı: İşlem günü eş sperm örneğini verir, örnek laboratuvarda yaklaşık bir iki saat içinde hazırlanır.
6. İnseminasyon: Jinekolojik muayene pozisyonunda rahim ağzı görülür, hazırlanmış sperm ince bir kateterle rahim içine bırakılır.
7. Kısa dinlenme: İşlemden sonra birkaç dakika uzanılır, ardından eve dönülür.
8. Gebelik testi: Yaklaşık iki hafta sonra kanda gebelik hormonu bakılır.

Aşılama ne zaman yapılır?

İşlem genellikle çatlatma iğnesinden bir buçuk gün kadar sonra, yumurtlamanın beklendiği saatlere denk gelecek şekilde planlanır. Zamanlama, aşılamanın en önemli parçasıdır; bu yüzden folikül izlemi aksatılmadan yapılmalıdır.

Aşılama Günü Erkek Ne Yapmalı?

Sperm örneği işlem sabahı verilir. Örnekten önce genellikle iki ile beş gün arasında boşalma olmaması önerilir; çok uzun perhiz sperm hareketini azaltabilir. Örneğin temiz bir kaba, kayganlaştırıcı kullanmadan alınması gerekir.

Ateşli bir hastalık, yoğun alkol ya da sauna gibi sıcak ortamlar işlemden önceki günlerde sperm kalitesini geçici olarak düşürebilir. Erkeğin bu dönemde bu etkenlerden uzak durması işin bir parçasıdır.

Aşılamadan Sonra Nelere Dikkat Edilmeli?

Aşılamadan sonra özel bir yatak istirahati gerekmez. Günlük yaşama, işe ve hafif yürüyüşe devam edilebilir. Progesteron gibi bir destek ilacı verdiysek, saatine dikkat ederek kullanmanız yeterlidir.

Aşılamadan sonra lekelenme ya da kramp normal mi?

Kateter rahim ağzından geçtiği için aynı gün hafif lekelenme ya da kasık krampı olabilir ve bu genellikle zararsızdır. Şiddetli karın ağrısı, ateş, belirgin şişkinlik ya da nefes darlığı olursa hemen bize ulaşın; ulaşamıyorsanız en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

Gebelik testi ne zaman yapılmalı?

Kan testi işlemden yaklaşık iki hafta sonra yapılır. Çatlatma iğnesi gebelik hormonu içerdiği için daha erken yapılan ev testleri yanlış pozitif sonuç verebilir.

Aşılamanın Riskleri Nelerdir?

Aşılama işlemi kendi başına düşük riskli bir uygulamadır. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, yumurtalıkları uyarmak için kullanılan ilaçlardır.

• Çoğul gebelik: Birden fazla folikül geliştiğinde ikiz ya da üçüz gebelik olasılığı artar. Bu gebelikler daha yakın çoğul gebelik takibi gerektirir.
• Aşırı uyarılma: Aşılamada kullanılan dozlar düşük olduğu için nadir görülür, ancak takipte dikkat edilir.
• Enfeksiyon: Steril koşullarda yapıldığında oldukça nadirdir.

Takip ultrasonunda çok sayıda olgun folikül görülürse, çoğul gebelik riskini azaltmak için o döngüde işlem iptal edilebilir. Bu karar hayal kırıklığı yaratabilir, ancak anne ve bebek sağlığını korumak için gereklidir. İptal edilen döngünün ardından bir sonraki adette ilaç dozu yeniden ayarlanarak tedaviye devam edilebilir.

Aşılama Kaç Kez Denenir, Ne Zaman Tüp Bebeğe Geçilir?

Aşılama, uygun çiftlerde birkaç döngü denenebilen bir tedavidir. Kaç kez tekrarlanacağı kadının yaşına, kısırlığın nedenine, yumurta rezervine ve önceki denemelerdeki yanıta göre kişiye özel belirlenir.

Uygun koşullarda yapılan birkaç denemeye rağmen gebelik olmazsa, aynı yöntemi sürdürmek yerine tüp bebeğe geçmek konuşulur. 35 yaş üzerindeki kadınlarda ve uzun süredir gebelik bekleyen çiftlerde bu geçiş daha erken düşünülür. Aşılamanın kaç kez denendiği ve ne zaman tüp bebeğe geçildiği ayrıca ayrıntılı ele alınır.

Aşılamada Hangi İlaçlar Kullanılır?

Aşılama, ilaçsız doğal bir döngüde de yapılabilir, ancak planlamada genellikle yumurtalıklar hafifçe uyarılır. Amaç, yumurtlamayı güvenceye almak ve bir ya da iki olgun folikül elde etmektir; tüp bebekteki gibi çok sayıda yumurta hedeflenmez.

• Ağızdan alınan ilaçlar: Yumurtlama sorunu olan kadınlarda adetin ilk günlerinde birkaç gün kullanılan haplar tercih edilebilir.
• Düşük doz iğneler: Haplara yanıt vermeyen ya da daha kontrollü bir uyarım gereken kadınlarda kullanılır.
• Çatlatma iğnesi: Folikül olgunlaşınca yumurtlamanın zamanını belirlemek için yapılır.
• Destek ilacı: Gerekli görülürse işlemden sonra progesteron verilebilir.

İlaç türü ve dozu yaşa, yumurta rezervine, vücut ağırlığına ve daha önceki döngülerde alınan yanıta göre ayarlanır.

Aşılama ilaçsız yapılabilir mi?

Evet. Kadın düzenli yumurtluyorsa ve aşılamanın nedeni erkeğe ya da rahim ağzına bağlı bir sorunsa, ilaç kullanmadan doğal döngüde yumurtlama izlenip işlem yapılabilir. Bu durumda çoğul gebelik riski de düşer.

Aşılama Başarısını Neler Etkiler?

Aşılamanın sonucunu en çok etkileyen etken kadının yaşıdır. Bunun yanında yıkama sonrası elde edilen hareketli sperm sayısı, tüplerin sağlığı, kısırlığın ne kadar süredir devam ettiği ve altta yatan neden de belirleyicidir.

Doğru zamanlama da en az bu etkenler kadar önemlidir. Folikül izleminin düzenli yapılması, çatlatma iğnesinin söylenen saatte uygulanması ve sperm örneğinin uygun perhiz süresinden sonra verilmesi, çiftin kendi elinde olan katkılardır.

Aşılamada Başkasının Spermi Kullanılır mı?

Hayır. Türkiye'deki mevzuata göre aşılamada yalnızca kocanın spermi kullanılabilir; bağış sperm kullanımı yasaktır. Örnek işlem günü eşten alınır, kimlik doğrulaması yapılarak hazırlanır ve aynı gün kullanılır.

Hekimden Not: Aşılamayı Ne Zaman Önermem?

Bir çift için aşılamanın sonuç vermeyeceğini düşünüyorsak, bu işlem bize gelir sağlayacak olsa bile önermiyoruz. Aşılama kolay ve ucuz görünen bir yöntem olduğu için "bir de bunu deneyelim" yaklaşımına açıktır; oysa uygun olmayan çiftte her deneme zaman kaybıdır.

Genel tıbbi bilgiye göre aşılamanın önerilmediği durumlar şunlardır:

• İki tüpün de kapalı ya da ciddi hasarlı olması
• Hareketli sperm sayısının aşılama için çok düşük olması
• Yumurta rezervinin belirgin azalmış olması ya da ileri kadın yaşı
• Ağır endometriozis
• Uygun koşullarda yapılmış birkaç başarısız denemenin ardından aynı yöntemde ısrar
• Aktif rahim ya da rahim ağzı enfeksiyonu

İzmir'de aşılamaya başlamadan önce hangi sonuçlar hazır olmalı?

Tüplerin açıklığı, sperm analizi ve yumurtlama bilgisi elinizdeyse planlama hızlanır. Aşılama düşünüyorsanız, Torbalı'daki muayenehanemizde sizi önce eşinizle birlikte değerlendiriyoruz. Tüplerin, spermin ve yumurtlamanın durumu netleşmeden aşılama planlamıyoruz. Tetkikler uygunsa tedavi takvimini, ilaçları ve takip ultrasonlarının günlerini baştan konuşuyoruz.

Kliniğimiz pazar hariç her gün açıktır. Adetinizin başladığı gün bizimle iletişime geçmeniz planlamayı kolaylaştırır. Randevu için iletişim ve randevu sayfasını kullanabilir ya da telefonla randevu alabilirsiniz.